Kurumsal Yönetim Ders Notları

Temel Kavramlar

• Yönetim: İşletme amaçlarına ulaşmak için insan ve diğer işletme kaynaklarının planlanması, örgütlenmesi, yönlendirilmesi ve kontrol edilmesi sürecidir.
• Verimlilik: Üretim faaliyetlerinden elde edilen fiziki çıktı miktarının, bu üretim için kullanılan fiziki girdi miktarına oranıdır; kaynakların ne ölçüde etkili kullanıldığını gösterir.
• Etkinlik: İşletmenin önceden saptadığı standart performansın, gerçekleşen fiili performansa oranıdır; programın gerçekleştirilme derecesini ölçer.
• Ekonomiklik İlkesi: Toplam satış tutarının üretimin maliyet giderleri tutarına oranıdır; bu oranın 1'den büyük olması işletmenin başarılı olduğunu, küçük olması ise ekonomik olmadığını gösterir.
• Klasik Yönetim Düşüncesi: İşletmeyi sadece ekonomik ve teknik bir birim olarak gören, organizasyonu kapalı bir sistem olarak ele alan ve insanı makinenin bir parçası sayan yaklaşımdır.
• Bilimsel Yönetim Yaklaşımı: Taylor tarafından geliştirilen, üretimin teknik yönüne odaklanan ve zaman etüdü gibi bilimsel yöntemlerle en yüksek verimliliği hedefleyen teoridir.
• Yönetim Süreci Yaklaşımı: Henri Fayol'un öncülüğünde yönetimi planlama, örgütleme, yürütme, koordinasyon ve denetimden oluşan işlevsel bir süreç olarak tanımlayan yaklaşımdır.
• Bürokrasi Yaklaşımı: Max Weber tarafından ileri sürülen, ileri işbölümü, otoritenin merkezileşmesi ve kurallara kesin itaat ile ideal bir yönetim düzeni kurmayı amaçlayan modeldir.
• Neoklasik Yönetim Düşüncesi: Organizasyon içindeki insanı sosyal bir varlık olarak tanıyan, çalışanların psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarının verimlilik üzerindeki etkisine odaklanan yaklaşımdır.
• Hawthorne Araştırmaları: 1924-1930 yılları arasında yapılan, insanların sadece maddi ödüllerle değil, takdir edilme ve grup üyeliği gibi sosyal ihtiyaçlarla motive olduğunu kanıtlayan deneylerdir.
• X Teorisi: İnsanların doğuştan tembel olduğunu, sorumluluktan kaçtığını ve çalıştırılmaları için zorlanmaları veya sıkı kontrol edilmeleri gerektiğini savunan yönetim varsayımıdır.
• Y Teorisi: Çalışmanın insanlar için doğal olduğunu, uygun ortam sağlandığında insanların sorumluluk alacağını ve yaratıcı yeteneklerini kullanacağını savunan katılımcı yaklaşımdır.
• Sistem 4 Modeli: Rensis Likert tarafından geliştirilen, yönetimi istismarcı-otokratikten katılımcı-demokratiğe kadar dört aşamada sınıflandıran ve en etkin yapıyı öneren modeldir.
• Yönetim Fonksiyonları: Planlama, Organizasyon, Koordinasyon, Yürütme ve Kontrol.
• Verimlilik: Fiziksel çıktı / Fiziksel girdi oranı; kaynakların etkin kullanım ölçüsü.
• Etkinlik: Doğru işi yapmak; standart performansın gerçekleşen performansa oranı.
• Klasik Yönetim: İnsanı makine parçası gören, rasyonellik ve hiyerarşi odaklı (Taylor, Fayol, Weber).
• Neoklasik Yönetim: İnsanı sosyal bir varlık olarak gören, Hawthorne araştırmaları ile başlayan akım.
• X Teorisi: İnsanın tembel olduğu ve zorla çalıştırılması gerektiği varsayımı.
• Y Teorisi: İnsanın çalışmayı doğal gördüğü ve yaratıcı olduğu varsayımı.

Önemli Formüller

Temel Kavramlar

• X Teorisi: İnsanı maddi ve biçimsel örgüt gereklerine uyan pasif bir unsur olarak kabul eden, otoriter yönetim anlayışında çalışanların sürekli sıkı kontrol ve ceza ile çalıştırıldığı yaklaşımdır.
• Y Teorisi: İnsanların çalışmayı oyun kadar doğal gördüğünü, gerekli ortam sağlandığında sorumluluk alıp yaratıcılıklarını sergileyeceklerini savunan katılımcı ve demokratik yönetim modelidir.
• Sistem 4 (Demokratik Sistem): Likert'in modelinde astlara tam güven duyulan, kararların birlikte alındığı, haberleşmenin hem dikey hem yatay olduğu ve ödüllendirmenin esas alındığı en etkin yönetim aşamasıdır.
• Olgunlaşma Yaklaşımı: Chris Argyris tarafından geliştirilen, kişilerin geliştikçe pasiflikten aktifliğe ve olgun olmayan özelliklerden olgun insan özelliklerine doğru değişim gösterdiğini savunan yaklaşımdır.
• Sistem Yaklaşımı: Organizasyonu çevreyle etkileşim halindeki açık bir sistem olarak gören, olayları tek bir açıdan değil diğer birimlerle olan ilişkileri ve bütüncül yapısı içinde inceleyen modern teoridir.
• Durumsallık Yaklaşımı: Yönetimde her zaman geçerli 'tek bir en iyi yol' olmadığını, en uygun yönetim tekniğinin organizasyonun iç ve dış çevre şartlarına, teknolojisine ve gücüne bağlı olduğunu savunan teoridir.
• Toplam Kalite Yönetimi: İç ve dış müşteri beklentilerini karşılamayı hedefleyen, tüm süreçlerin sürekli iyileştirilmesini esas alan, insan merkezli ve çalışanların inisiyatifine önem veren dinamik bir yönetim anlayışıdır.
• BCG Matrisi: İşletmenin ürün portföyünü değerlendirmek amacıyla sektörün büyüme hızı ile işletmenin pazar payının karşılaştırıldığı stratejik bir analiz aracıdır.
• Kurumsal Karne (Balanced Scorecard): Şirket performansını finansal, müşteri, operasyonel süreçler ile öğrenme ve gelişme olmak üzere dört dengeli boyutta ölçen ve stratejiyi somut adımlara dönüştüren yönetim aracıdır.
• Kritik Başarı Faktörleri (CSF): Organizasyonu sektöründe başarılı ve farklı kılacak, üstünlük sağlamasına imkan verecek ve odaklanılması gereken kritik yönleri belirleyen performans ölçütleridir.
• Komuta Birliği İlkesi: Organizasyon yapısında her astın yalnızca tek bir üstten emir almasını ve sadece o üste karşı sorumlu olmasını ifade eden, faaliyet kargaşasını önleyen temel ilkedir.
• Yönetim Alanı İlkesi: Kontrol alanı olarak da adlandırılan, bir yöneticiye doğrudan bağlı olması gereken en uygun ast sayısını belirleyen organizasyonel tasarım kuralıdır.
• X Teorisi: İnsanın tembel olduğunu ve sıkı kontrol edilmesi gerektiğini savunan otoriter yaklaşım.
• Y Teorisi: İnsanın çalışmaktan zevk aldığını ve sorumluluk alabileceğini savunan demokratik yaklaşım.
• Sistem 4 Modeli: Likert'in otokratikten (Sistem 1) demokratiğe (Sistem 4) uzanan yönetim sınıflandırması.
• Sistem Yaklaşımı: Organizasyonu çevreyle etkileşimli, alt sistemlerden oluşan bir bütün olarak gören yaklaşım.
• Durumsallık Yaklaşımı: Yönetimde her zaman geçerli tek bir en iyi yol olmadığını, kararların şartlara bağlı olduğunu savunan görüş.
• Kurumsal Karne (BSC): Performansı finansal, müşteri, operasyonel ve gelişim boyutlarında ölçen stratejik araç.

Temel Kavramlar

• Organizasyon İşlevi: Planlanan amaçlara ulaşmak için faaliyetlerin belirlenmesi, gruplanması, personelin atanması ve fiziksel ortamın hazırlanması sürecidir.
• Yönetim Alanı İlkesi: Kontrol alanı olarak da bilinen bu ilke, organizasyon yapısında bir yöneticiye doğrudan bağlı olması gereken ideal ast sayısını ifade eder.
• Komuta Birliği İlkesi: Her astın yalnızca bir üstten emir alması ve ona karşı sorumlu olması kuralıdır; bu ilke yetki kargaşasını ve faaliyet çatışmasını önler.
• Ayrılık Gözetme İlkesi: Üst düzey yöneticilerin rutin ve günlük işlerden uzak tutularak, sadece genel stratejiler ve istisnai durumlarla ilgilenmesini öngören yönetim kuralıdır.
• Norm Kadro Çalışması: İş tanımları yapılarak her bir görev için ihtiyaç duyulan yönetici ve personel sayısının ve niteliklerinin bilimsel olarak belirlenmesi sürecidir.
• Matriks Organizasyon: Dikey hiyerarşide işlev, yatayda ise proje esasının uygulandığı ve en belirgin özelliği ikili komuta zincirinin bulunması olan esnek yapıdır.
• Şebeke Organizasyon: Aralarında hiyerarşik üstünlük bulunmayan bağımsız işletmelerin, bir mal veya hizmet üretmek için iş birliği ve anlaşmalarla oluşturduğu modeldir.
• Yalın Organizasyon: Takım ruhuna dayalı, basık bir piramit yapısında orta kademenin elendiği ve sıfır hiyerarşi hedefiyle yetki devrinin yapıldığı örgüt modelidir.
• Öğrenen Organizasyon: İnsanların kapasitelerini sürekli geliştirdiği, sistematik problem çözüldüğü ve bilginin tüm örgüte hızlıca aktarıldığı ileri düzey örgüt aşamasıdır.
• İnovasyon: Yeni bir ürün geliştirme veya müşteri ihtiyaçlarını karşılamak adına geliştirilen yeni üretim veya işletim sistemleri sürecidir; temeli yaratıcılığa dayanır.
• Değişim Yönetimi: Strateji ve süreçlerin çalışanlarca doğru algılanması için yöneticiler ile uygulayanlar arasındaki etkileşimi ve duygusal bağlantıları dengeleme sanatıdır.
• Yığışım Organizasyon: Hiyerarşik otorite yerine disiplinler arası uzmanlığın ve sonuç üretmenin esas olduğu, grup üyelerinin kendi düzenini kurduğu esnek çalışma modelidir.
• Organizasyon İlkeleri: Amaç birliği, komuta birliği, yönetim alanı, yetki-sorumluluk dengesi gibi yapıyı sağlamlaştıran temel kaidelerdir.
• Matriks Organizasyon: İşlevsel ve proje bazlı yapıların birleştiği, ikili komuta zincirinin olduğu karmaşık yapı.
• Şebeke Organizasyon: Bağımsız işletmelerin hiyerarşi olmaksızın iş birliği yaparak oluşturduğu esnek model.
• Yalın Organizasyon: Hiyerarşinin azaltıldığı, israfın önlendiği ve takım ruhunun esas olduğu basık yapı.
• Öğrenen Organizasyon: Bilgiyi üreten, paylaşan ve sürekli kendini geliştiren en ileri örgüt aşaması.

Temel Kavramlar

• Düşünen Örgütler: Öğrenen örgütlerden önceki basamakta yer alan, temel olarak sorunların çözümü üzerine yoğunlaşan, çalışanların katılımcı ve yaratıcı olduğu organizasyon yapılarıdır.
• Öğrenen Örgütler: Düşünen örgütlere göre daha sistematik olan, hem kendini hem de çevreyi değiştirecek koşulları yaratmayı amaçlayan ve değişime direnç göstermeyen yapılardır.
• İnovasyon: Yeni bir ürün veya hizmet geliştirme ya da müşteri ihtiyaçlarını karşılamak adına yeni üretim ve işletim sistemleri tasarlama sürecidir; temeli teknolojiye dayanır.
• Değişim Yönetimi: Yöneticilerin strateji ve politikalarının çalışanlarca doğru algılanması için aradaki etkileşimi ve duygusal bağlantıları dengeleme sanatıdır; planlı bir süreç gerektirir.
• Proaktif Değişim: Tahmin edilen çevre koşullarına göre örgütün faaliyet ve prosedürlerinin önceden değiştirilerek, şartlar gerçekleştiğinde örgütün hazır hale getirilmesini sağlayan değişimdir.
• Reaktif Değişim: Önceden tahmin edilen koşullara göre hazırlık yapmak yerine, fiilen karşılaşılan ve organizasyonun üzerine gelen koşullara uyum sağlamak amacıyla yapılan değişimdir.
• Yürütme (Yöneltme): Planlama ve organizasyonla oluşturulan yapının harekete geçirilmesini ifade eden, yönetimin çekirdeğini oluşturan ve süreklilik arz eden dinamik bir yönetim işlevidir.
• Yetki (Otorite): Organizasyonda belirli bir görev ve mevki ile ilgili olan, başkalarını yönetme ve onlardan itaat bekleme hakkıdır; kişisel bir yetenek olan güçten farklıdır.
• Çapraz İletişim: Diyagonal haberleşme olarak da bilinen, farklı bölümlerdeki çalışanların birbirlerinin sorumluluklarını anlamak ve yardımlaşmak amacıyla kurdukları iletişim şeklidir.
• Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: İnsan ihtiyaçlarını fizyolojik, güvenlik, sosyal, saygınlık ve kendini gerçekleştirme olarak 5 grupta toplayan; alt düzey karşılanmadan üste geçilemeyeceğini savunan teoridir.
• Herzberg'in Hijyen Etmenleri: İşletme politikası ve ücret gibi işin çevresiyle ilgili unsurlardır; varlıkları motivasyonu artırmazken, yoklukları çalışanlarda ciddi doyumsuzluk ve hoşnutsuzluk yaratır.
• Kontrol (Denetim): Amaçlara ne ölçüde ulaşıldığının belirlenip düzeltici önlemlerin alınması sürecidir; planlanan durum ile gerçekleşen durum arasında bir köprü görevi görür.
• Kurumsal Hafıza: Kişilerden bağımsız olarak kurumun geçmişte yaptığı işleri, ortaklıkları ve iş ilişkilerini kapsayan, bilginin bireyler üzerinde kalmamasını sağlayan bilgi bütünüdür.
• OECD Sorumlu Yönetim: Şirket ile içinde faaliyet gösterdiği toplum arasındaki uyumu ve karşılıklı güveni ifade eden, kamuoyu imajını korumayı amaçlayan yönetim politikasıdır.
• İnovasyon: Yeni ürün/hizmet veya üretim sistemleri geliştirme süreci; temeli teknolojidir.
• Öğrenen Örgüt: Sistematik şekilde kendini ve çevreyi değiştirecek koşulları yaratan örgüt yapısı.
• Değişim Yönetimi: Strateji ve süreçlerin çalışanlarca doğru algılanması için etkileşimi dengeleme sanatı.
• Yürütme (Yöneltme): Planlanan yapının harekete geçirilmesi; yönetimin dinamik çekirdeği.
• Yetki vs Güç: Yetki mevkiyle gelen haktır; güç ise kişisel yaptırabilme yeteneğidir.
• Kontrol (Denetim): Planlara uyumu sağlayan, ulaşılan durumla hedeflenen durum arasında köprü kuran işlev.
• Etik Değerler: İşletme içi davranış kültürünü ve dış paydaşlarla ilişkileri düzenleyen ilkeler bütünü.

Önemli Formüller

Temel Kavramlar

• Kurumsal Yönetim: Şirket yönetimi ile hissedarlar ve menfaat sahipleri arasındaki ilişkileri düzenleyen, adillik, şeffaflık, hesap verebilirlik ve sorumluluk ilkelerine dayanan yönetim felsefesidir.
• Menfaat Sahipleri (Stakeholders): Şirket faaliyetlerinden doğrudan veya dolaylı etkilenen; ana sahipler, çalışanlar, müşteriler, rakipler, tedarikçiler, toplum ve devleti kapsayan geniş paydaş grubudur.
• Adillik (Fairness): Şirket yönetiminin azınlık ve yabancı ortaklar dahil tüm hissedarlara eşit davranmasını ve hak ihlallerinde yeterli tazminat imkanı sağlanmasını ifade eden temel ilkedir.
• Hesap Verebilirlik (Accountability): Yönetim kurulu üyelerinin anonim şirket tüzel kişiliğine ve pay sahiplerine karşı olan, sadece faaliyet sonrasını kapsayan hesap verme zorunluluğudur.
• Şeffaflık (Transparency): Ticari sırlar hariç, finansal ve finansal olmayan bilgilerin zamanında, doğru, anlaşılabilir ve düşük maliyetle erişilebilir şekilde kamuya duyurulması yaklaşımıdır.
• Sorumluluk (Responsibility): Şirket yönetiminin tüm faaliyetlerinin mevzuata, esas sözleşmeye, iç düzenlemelere ve etik değerlere uygunluğunu ve bunun denetlenmesini ifade eden ilkedir.
• Vekil Maliyeti (Agency Cost): Dağılmış mülkiyet yapısında profesyonel yöneticilerin, hissedarların amaçları yerine kendi bireysel çıkarlarını gözeten stratejiler benimsemesiyle ortaya çıkan maliyetlerdir.
• Anglo-Sakson Sistem: Çok ortaklı mülkiyet yapısının yaygın olduğu, sermaye piyasalarının şeffaf ve gelişmiş olduğu, piyasaların şirketleri kontrol ettiği kurumsal yönetim modelidir.
• Kıta Avrupası Sistemi: Hakim ortağın ağırlıklı olduğu, bankaların veya finans dışı kuruluşların ana ortak olduğu ve sermaye piyasalarının göreceli olarak daha az geliştiği sistemdir.
• Verimlilik: Bir işletmede kaynakların ne ölçüde etkili kullanıldığını gösteren, işin mümkün olan en iyi ve doğru şekilde zamanında tamamlanmasını hedefleyen ölçüdür.
• Ekonomiklik: Toplam satış tutarının üretimin maliyet giderleri tutarına oranlanmasıyla hesaplanan ve bu oranın 1'den büyük olması durumunda işletme başarısını yansıtan ilkedir.
• Kurumsal Karne (Balanced Scorecard): İşletme performansını finansal, müşteri, operasyonel süreçler ile öğrenme ve gelişme boyutları olmak üzere dört farklı açıdan değerlendiren ölçüm sistemidir.
• Kurumsal Yönetim: Şirket yönetimi, yönetim kurulu, hissedarlar ve diğer menfaat sahipleri arasındaki ilişkiler bütünü.
• Vekil Maliyeti (Agency Cost): Yöneticilerin kendi çıkarlarını hissedarların çıkarlarının önüne koymasıyla oluşan maliyet.
• Menfaat Sahipleri (Stakeholders): Şirket faaliyetlerinden etkilenen çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, devlet ve toplum gibi tüm gruplar.
• Adillik (Fairness): Tüm hissedarlara (azınlık ve yabancı dahil) eşit davranılması ve haklarının korunması.
• Şeffaflık (Transparency): Ticari sırlar hariç, bilgilerin doğru, zamanında ve kolay erişilebilir şekilde açıklanması.

Önemli Formüller