Sermaye Piyasası Araçları 2 Ders Notları

İleri düzey sermaye piyasası araçları

24 bölüm İlk 3 bölüm ücretsiz

Temel Kavramlar

  • İzahname: İhraççı ve sermaye piyasası aracına dair tüm bilgileri içeren kamuyu aydınlatma belgesi.
  • İhraççı Bilgi Dokümanı (İBD): İhraççının finansal ve yönetimsel bilgilerini içeren doküman.
  • Sermaye Piyasası Aracı Notu (SPAN): İhraç edilecek aracın hak, risk ve özelliklerini içeren doküman.
  • Arz Programı: Ortaklık hakkı vermeyen araçların 5 yıl içinde mükerrer ihracına olanak sağlayan plan.
  • Usulsüz Halka Arz: Onaylı izahname olmadan halka arz yapılması (2-5 yıl hapis cezası).

Önemli Formüller

Muafiyet Limitleri (2025/2026)
$Limit_{yıl} = Limit_{baz} \times (1 + Yeniden Değerleme Oranı)$
250.000 TL: Birim nominal veya yatırımcı başına alım alt sınırı (Baz)
9.500.000 TL: 2026 yılı için güncellenmiş muafiyet sınırı
112.500.000 TL: 2025 yılı toplam satış bedeli muafiyet sınırı
Örnek: Bir yatırımcı tek başına 10 Milyon TL'lik alım yaparsa 2026'da izahnameden muaf olunur.

Önemli Noktalar

  • İzahname halka arz veya borsada işlem görme için zorunludur.
  • Nitelikli yatırımcılara satışta izahname hazırlanması gerekmez.
  • Arz programı sadece ortaklık hakkı vermeyen araçlar (tahvil, bono vb.) için geçerlidir.
  • İzahname özetinin yanıltıcı olmasından doğan hukuki sorumluluk Kanunla sabitlenmiştir.

Sık Yapılan Hatalar

  • Arz programının pay ihraçları (hisse senedi) için de kullanılabileceğini sanmak.
  • İzahname özetinin tek başına yatırım kararı vermek için yeterli olduğunu düşünmek.
  • Kamu kurumlarının tüm ihraçlarının SPK onayına tabi olduğunu varsaymak.
4

Sermaye Piyasası Araçlarının Satış Yöntemleri ve Tahsisat Esasları

Temel Kavramlar

  • Tahsisli Satış: Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin, doğrudan belirlenmiş kişi veya kurumlara satılmasıdır. Yatırımcı sayısı 150 ile sınırlıdır.
  • Nitelikli Yatırımcı: MKK nezdinde bu sıfatla kaydedilen, belirli finansal büyüklüğe veya profesyonelliğe sahip, tahsisli satışlardaki 150 kişilik sınıra dahil edilmeyen yatırımcılardır.
  • Talep Toplama: Sabit fiyat, fiyat aralığı veya fiyat teklifi alarak yatırımcı taleplerinin belirli bir sürede toplanması yöntemidir.
  • Borsada Satış: Sermaye piyasası araçlarının borsa düzenlemeleri çerçevesinde borsa birincil piyasasında satılmasıdır.

Önemli Formüller

Fiyat Aralığı Sınırı: $Tavan Fiyat \le Taban Fiyat \times 1,20$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

5

Halka Arzda Dağıtım ve Satış Esasları

Temel Kavramlar

  • Asgari Tahsisat: Yurt içi bireysel ve kurumsal yatırımcılar için zorunlu olan %10'luk başlangıç payı.
  • Tahsisat Kaydırması: Gruplar arası pay aktarımı; bir grup en fazla %20 azaltılabilir.
  • Mükerrer Talep: Bir yatırımcının birden fazla talebinden sadece en yüksek olanın işleme alınması.
  • Eşit Dağıtım: Bireysel yatırımcı grubunda her yatırımcıya eşit sayıda pay verilmesi ilkesi.

Önemli Formüller

Maksimum Azaltma Sınırı: $Yeni Tahsisat \geq Eski Tahsisat \times 0.80$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

6

Varlık ve Konut Finansmanı Menkul Kıymetleri

Temel Kavramlar

  • VDMK: Varlık Finansmanı Fonu tarafından devralınan varlıklar karşılık gösterilerek ihraç edilen menkul kıymet.
  • İTMK (Covered Bond): İhraççının bilançosunda kalan, konut kredileriyle teminatlandırılmış borçlanma aracı.
  • İDMK (MBS): Konut kredilerinin bilanço dışına çıkarılarak menkul kıymetleştirilmesiyle oluşan araç.
  • İpotek: Alacak ödenmediğinde taşınmazın satış bedelinden tahsilat hakkı veren sınırlı aynî hak.

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

7

VİDMK ve Varlık Finansmanı Fonları Mevzuatı

Temel Kavramlar

  • VFF (Varlık Finansmanı Fonu): İhraççı tarafından devralınacak varlıklar karşılık gösterilerek VİDMK ihracı amacıyla kurulan, tüzel kişiliği sınırlı varlık topluluğu.
  • İçtüzük: Fonun yönetim ve işleyiş esaslarını belirleyen, inançlı mülkiyet ve vekalet akdine dayalı standart sözleşme.
  • Kaynak Kuruluş: Aktifindeki varlıkları fon portföyüne devreden banka, finansman şirketi veya VYŞ gibi kurum.
  • Hizmet Sağlayıcı: Fon portföyündeki varlıkların tahsilatını, takibini ve günlük idari işlemlerini yürüten kuruluş.

Önemli Formüller

İhraç Tavanı Limiti: $Tavan \le Aktif Toplamı \times 2$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

8

VİDMK ve TMK Mevzuat Özeti

Temel Kavramlar

  • Varlık Finansman Fonu (VFF): Bankaların ve finansal kuruluşların tüketici ve ticari kredilerine dayalı menkul kıymet ihraç eden fon yapısı.
  • Konut Finansman Fonu (KFF): İpotekli konut kredileri ve konut finansmanından doğan alacaklara dayalı ihraç yapan fon.
  • Teminatlı Menkul Kıymet (TMK): İhraççının genel yükümlülüğü olan, belirli varlıklar teminat gösterilerek ihraç edilen borçlanma aracı.
  • Teminat Defteri: Teminat varlıkların ihraççının diğer malvarlığından ayrıştırılarak izlendiği kayıt sistemi.

Önemli Formüller

TMK Tedavül Limiti: $Limit = Aktif Toplamı \times 0,10$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

9

İTMK ve VTMK Temnat ve Denetim Esasları

Temel Kavramlar

  • Nominal Değer Uyumu: Temnat varlıkların toplam anapara/nominal değerinin TMK nominal değerinden az olmamasıdır.
  • Net Bugünkü Değer Uyumu: Temnat varlıkların NBD'sinin yükümlülüklerin NBD'sinden (İTMK'da en az %2) fazla olmasıdır.
  • Temnat Sorumlusu: Temnat defterini ve uyum ilkelerini denetleyen bağımsız bilgi sistemleri denetçisidir.
  • İkame Varlık: Nakit ve devlet tahvili gibi likit varlıklardan oluşan, toplam teminatın %15'ini aşamayan varlıklardır.

Önemli Formüller

İTMK Temnat Fazlası: $NBD_{Varlık} \ge NBD_{Yükümlülük} \times 1,02$
Faiz Stres Testi (TL): $i_{yeni} = i_{mevcut} \pm 0,03$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

10

Teminat Sorumlusu ve Faizsiz Finans Araçları

Temel Kavramlar

  • Teminat Sorumlusu: Teminat varlıkların mevzuata uygunluğunu ve yatırımcı haklarını koruyan bağımsız denetçi niteliğindeki kişi/kuruluş.
  • İdareci: İhraççının iflası veya el konulması durumunda teminat varlıkları yönetmek üzere Kurul tarafından atanan yetkili kuruluş.
  • Rba (Faiz): Anapara yanında önceden belirlenmiş, risksiz ve kesin getiri yasağı.
  • Gharar Fahş: Sözleşmenin temel unsurlarında tarafları zarara uğratabilecek aşırı belirsizlik.

Önemli Formüller

Örneklem Kullanım Şartı: $V < 20.000 \text{ TL} \text{ ve } n > 500$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

11

Kira Sertifikaları Türleri ve Tebliğ Esasları

Temel Kavramlar

  • Mudaraba: Bir tarafın sermaye, diğer tarafın emek koyduğu kâr-zarar ortaklığıdır.
  • Muşaraka: İki veya daha fazla tarafın sermaye koyarak kâr ve zarara ortak olduğu sözleşmedir.
  • İstisna (Eser Sözleşmesi): Bir eserin (altyapı, inşaat vb.) meydana getirilmesi için yapılan finansman modelidir.
  • VKŞ (Varlık Kiralama Şirketi): Münhasıran kira sertifikası ihraç etmek için kurulan anonim şirkettir.

Önemli Formüller

Maksimum İhraç Tutarı: $İhraç\ Tutarı \leq Değerleme\ Raporu \times 0,90$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

12

Varlık Kiralama Şirketleri (VKŞ) ve Gayrimenkul Sertifikaları

Temel Kavramlar

  • Varlık Kiralama Şirketi (VKŞ): Münhasıran kira sertifikası ihraç etmek üzere kurulan anonim ortaklık.
  • Gayrimenkul Sertifikası: Gayrimenkul projelerinin finansmanında kullanılan, projeye ortaklık veya konut edinme hakkı veren sermaye piyasası aracı.
  • Asli Edim: Sertifika karşılığında gayrimenkulün (konut/iş yeri) mülkiyetinin teslim alınması.
  • Tali Edim: Gayrimenkulün satılarak bedelinin sertifika sahiplerine nakit olarak dağıtılması.

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

13

Gayrimenkul Sertifikaları İhraç ve İtfa Esasları

Temel Kavramlar

  • Asli Edim: Sertifika karşılığında gayrimenkulün (konut/işyeri) mülkiyetinin yatırımcıya devredilmesidir.
  • Tali Edim: Sertifika karşılığı olan bağımsız bölümlerin satılarak bedelinin nakit olarak yatırımcıya ödenmesidir.
  • Edim Sorumlusu: Sertifika edimlerinin izahnameye uygunluğunu denetleyen bağımsız denetim kuruluşudur.
  • Şerefiye: Bağımsız bölümler arasındaki kat, cephe ve alan farkı nedeniyle oluşan fiyat farkıdır.

Önemli Formüller

Fon Aktarım Oranları: $F_1 = %25, F_2 = %65, F_3 = %10$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

14

Gayrimenkul Sertifikaları ve Varantlar

Temel Kavramlar

  • Aslî Edim: Vade sonunda sertifika sahiplerine bağımsız bölümün (konut/ofis) mülkiyetinin devredilmesi ve teslimi.
  • Tali Edim: Gayrimenkulün satılarak bedelinin sertifika sahiplerine payları oranında nakden ödenmesi.
  • Varant Primi: Varantın satın alınması için ödenen piyasa fiyatı (hak bedeli).
  • Dönüşüm Oranı: Bir varantın kaç adet dayanak varlığa hak kazandırdığını gösteren katsayı.

Önemli Formüller

Alım Varantı Vade Sonu Net Kâr: $Kâr = (F - K) - P$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

15

Varantlar ve Sertifikalar

Temel Kavramlar

  • Alım (Call) Varantı: Dayanak varlığı belirli bir fiyattan alma hakkı verir. Boğa (yükseliş) beklentisiyle alınır.
  • Satım (Put) Varantı: Dayanak varlığı belirli bir fiyattan satma hakkı verir. Ayı (düşüş) beklentisiyle alınır.
  • Varant Primi: Varantın piyasada işlem gören fiyatıdır; sahip olunan hak için ödenen bedeldir.
  • Uzlaşı Ödemesi: Vade sonunda kârda olan varantın yatırımcıya ödediği brüt tutardır.

Önemli Formüller

Alım Varantı Net Kâr: $Kâr = (F - K) - P$
Satım Varantı Net Kâr: $Kâr = (K - F) - P$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

16

Varantlar ve Yatırım Kuruluşu Sertifikaları

Temel Kavramlar

  • Varant: Dayanak varlığı belirli bir fiyattan alma veya satma hakkı veren sermaye piyasası aracıdır.
  • Delta (Δ): Dayanak varlık fiyatındaki değişimin varant fiyatına etkisidir.
  • Nakavt (Knock-out): Turbo sertifikalarda fiyatın bariyere değmesiyle ürünün geçersiz kalmasıdır.
  • İskontolu Sertifika: Dayanak varlığı indirimli alma imkanı veren ancak kazancı sınırlandırılmış üründür.

Önemli Formüller

Turbo Uzun Sertifika İçsel Değeri: $V = (S - X) \times R$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

17

Varantlar ve Yatırım Kuruluşu Sertifikaları Düzenlemeleri

Temel Kavramlar

  • Varant: Elinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihte veya tarihe kadar alma veya satma hakkı veren sermaye piyasası aracıdır.
  • Piyasa Yapıcı: İlgili varantta sürekli alış ve satış kotasyonu vererek likidite sağlayan yatırım kuruluşudur.
  • Nakavt (Knock-out): Dayanak varlık fiyatının bariyer seviyesine ulaşmasıyla varantın vadesinden önce geçersiz hale gelmesidir.
  • Kaydi Teslimat: Hak kullanımında dayanak varlığın (payın) fiziki değil, elektronik kayıtlar üzerinden el değiştirmesidir.

Önemli Formüller

Varant Hak Kullanım Takvimi: $V \rightarrow V+2 \rightarrow V+3$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

18

Ortaklık Varantları ve Depo Sertifikaları

Temel Kavramlar

  • Ortaklık Varantı: İhraççıdan payları alma veya fiyat farkını nakit talep etme hakkı veren sermaye piyasası aracı.
  • Kullanım Oranı: Bir varant karşılığında kaç adet pay alınacağını gösteren sabit katsayı.
  • Kaydi Teslimat: Kullanım fiyatı ödenerek payların fiziksel olarak teslim alınması yöntemi.
  • ADR / EDR / GDR: Sırasıyla ABD, Avrupa ve Küresel piyasalar için ihraç edilen depo sertifikaları.

Önemli Formüller

Varant Değeri (İçsel Değer): $V = (P - K) \times R$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

19

Yabancı Sermaye Piyasası Araçları ve Yatırım Fonları Mevzuatı

Temel Kavramlar

  • Yabancı Ortaklık: Dışarıda yerleşik olup kendi ülke mevzuatına göre sermaye piyasası aracı ihraç eden kurumlar.
  • Depo Sertifikası: Yabancı sermaye piyasası araçlarını temsil eden ve Türkiye'de ihraç edilen, sahibine asıl araçla aynı hakları sağlayan menkul kıymet.
  • Temsilci: Yabancı ihraççı adına Türkiye'de işlemleri yürüten geniş yetkili aracı kurum veya yatırım bankası.
  • Yatırımcı Bilgi Formu: Sirkülerin yerini alan, yatırımcıyı bilgilendirme amaçlı yeni kamuyu aydınlatma belgesi.

Önemli Formüller

Yabancı Yatırım Fonu Asgari Değer Şartı: $V_{toplam} \ge 10M \text{ Avro} \text{ ve } V_{satis} \ge 2M \text{ Avro}$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

20

Yabancı Sermaye Piyasası Araçları ve Proje Finansmanı

Temel Kavramlar

  • Depo Sertifikası: Yabancı menkul kıymetleri temsil eden, TL veya döviz cinsinden ifade edilen, sahibine orijinal aracın haklarını sağlayan sermaye piyasası aracıdır.
  • Depocu Kuruluş: Saklama kuruluşundaki yabancı araçları temsil eden depo sertifikasını ihraç eden banka veya yetkili kurumdur.
  • Fon Temsilcisi: Yabancı yatırım fonunun Türkiye'deki işlemlerinden sorumlu olan banka veya geniş yetkili aracı kurumdur.
  • Proje Finansman Fonu (PFF): Büyük projelerin gelirlerine dayalı menkul kıymet ihraç etmek amacıyla kurulan, tüzel kişiliği olmayan mal varlığıdır.

Önemli Formüller

Yabancı Fon Net Varlık Eşiği: $\\1{NAV} \\1 10.000.000\\1{ Avro}$
Yabancı Fon Pay Cari Değer Eşiği: $\\1{CV} \\1 2.000.000\\1{ Avro}$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

21

Projeye Dayalı Menkul Kıymetler ve Proje Finansman Fonları

Temel Kavramlar

  • PDMK: Proje gelirlerine dayalı olarak ihraç edilen, kaynak kuruluşun riskinden bağımsız sermaye piyasası aracı.
  • PFF (Fon): PDMK ihracı amacıyla kurulan, tüzel kişiliği olmayan ancak sicil işlemleri için tüzel kişiliği haiz sayılan malvarlığı.
  • Kurucu: Fonun kurulmasını sağlayan banka veya geniş yetkili aracı kurum.
  • Hizmet Sağlayıcı: Fon portföyündeki varlıkların günlük idaresini, tahsilatını ve raporlamasını yapan kurum.

Önemli Formüller

Azami İhraç Tavanı (Genel): $T = M imes 0,75$
Kurul Ücreti (Uzun Vadeli): $Ü = V imes 0,001$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

22

Proje Finansmanı Fonları ve Teminatlı İhraçlar

Temel Kavramlar

  • PDMK: Uzun vadeli ve yoğun sermaye gerektiren projelerin finansmanı için ihraç edilen menkul kıymet.
  • Teminat Yöneticisi: Teminatlı ihraçlarda teminatların yönetimini üstlenen, yatırımcı haklarını koruyan yetkili kuruluş.
  • İlerleme Raporu: Proje gelirlerine dayalı ihraçlarda, kaynak kuruluşa yapılacak ödemelere esas teşkil eden 6 aylık rapor.
  • Doğrudan Aktarım: Varlıklardan gelen nakdin bekletilmeden yatırımcılara ödenmesi usulü.

Önemli Formüller

Nakit Yönetimi Borçlanma Sınırı: $B_{max} = V_{toplam} \times 0,01$
Proje Geliri Aktarım Oranları: Başlangıç: %15, İlerleme Bazlı: %85

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

23

Temnatlı Sermaye Piyasası Aracı İhraçları ve Temnat Yönetimi

Temel Kavramlar

  • Temnat Yöneticisi: Temnatlı ihraçlarda varlıkların yönetiminden, korunmasından ve temerrüt halinde paraya çevrilmesinden sorumlu olan, genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşu.
  • Temerrüt: Anapara veya faiz ödemelerinin zamanında yapılmaması durumu.
  • Varlık Ayrışması: Temnat varlıklarının ihraççı ve yöneticinin kendi malvarlığından ayrı tutulması ve haczedilememesi ilkesi.
  • Oransal Ödeme: Temnatların borcu karşılamaya yetmediği durumlarda, elde edilen tutarın yatırımcılara alacakları oranında paylaştırılması.

Önemli Formüller

Oransal Ödeme Tutarı: $Ödeme = (\frac{Toplam Teminat Satış Tutarı}{Toplam Yükümlülükler}) \times Birim Alacak$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

24

Teminatlı İhraçlarda Raporlama, Kayıt ve Saklama Yükümlülükleri

Temel Kavramlar

  • Teminat Raporu: Teminat yöneticisi tarafından hazırlanan, varlıkların durumunu ve paraya çevrilme süreçlerini gösteren rapor.
  • Teminat Defteri: Her ihraç için ayrı tutulan, teminata konu varlıkların detaylı kayıtlarını içeren defter.
  • Özel Durum Açıklaması: Teminat değerinde %25'i aşan azalma veya sözleşme değişikliği gibi kritik durumlarda yapılan kamuyu aydınlatma.
  • Temerrüt: İhraççının ödeme yükümlülüğünü yerine getirememesi durumu.

Önemli Formüller

Değer Azalışı Açıklama Eşiği: $Azalış \ge V_0 \times 0,25$

Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun

Bu Dersi Öğrenmeye Başla

İnteraktif sorular, detaylı açıklamalar ve ilerleme takibi ile sınava hazırlan.