Deneyiminizi iyileştirmek, site trafiğini analiz etmek ve reklamları kişiselleştirmek için çerezler kullanıyoruz.
Detaylar için Gizlilik Politikası'nı inceleyebilirsiniz.
Çekirdek (Kernel): İşletim sisteminin en temel seviyesinde yer alan; kesinti işleme, işlem yönetimi ve bellek tahsisi gibi kritik görevleri yürüten, kullanıcı erişiminin kısıtlandığı ayrıcalıklı alandır.
Aritmetik Mantık Birimi (ALU): Merkezi işlem birimi (CPU) içerisinde yer alan ve bilgisayarın gerçekleştirdiği tüm matematiksel hesaplamalar ile mantıksal karşılaştırma işlemlerinden sorumlu olan temel alt birimdir.
Ana Bellek (RAM): Bilgisayarın çalışması için zorunlu olan, verilerin geçici olarak tutulduğu, yüksek hızlı ancak cihaz kapatıldığında içindeki bilgilerin silindiği birincil depolama ünitesidir.
Grafik İşleme Birimi (GPU): Merkezi işlemciye göre daha fazla ALU içeren, bilgisayar grafiklerini işlemenin yanı sıra büyük veri ve yapay zeka gibi alanlarda yüksek işlem kapasitesi sunan verimli bir donanımdır.
Ana Çatı (Mainframe) Bilgisayarlar: Günlük 1 trilyona kadar işlem yapabilen, en üst düzey güvenlik ve güvenilirlik sunan, büyük kuruluşların merkezi veri işleme ve veri ambarı ihtiyaçları için tasarlanmış yüksek performanslı sistemlerdir.
İnce İstemci (Thin Client): Kendi yerel depolama birimi bulunmayan, işlem yapabilmek veya uygulama kullanabilmek için mutlaka bir sunucu bilgisayara erişmek zorunda olan, minimum donanımlı kişisel bilgisayar türüdür.
Eşler Arası Model (P2P): Merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan, ağdaki her kullanıcının teorik olarak ağın sahibi ve ortağı olduğu, taraflar arasında doğrudan bilgi veya varlık paylaşımı sağlayan mimaridir.
İstemci-Sunucu Mimarisi: Verilerin merkezi bir sunucuda toplandığı, istemcilerin belirli bağlantı noktaları (port) üzerinden hizmet talep ettiği ve yönetimin merkezden sağlandığı, günümüzde en yaygın kullanılan ağ modelidir.
Uygulama Sunucusu: Birden fazla kullanıcı tarafından paylaşılan ve genellikle yüksek kaynak gerektiren uygulamaları barındıran, istemciden gelen talepleri ilgili yazılıma ileterek sonuçları geri döndüren sunucudur.
Web Sunucusu: İnternet sitelerinin içeriğini URL üzerinden talep eden kullanıcılara sunan, HTTP (port 80) veya HTTPS (port 443) protokollerini kullanarak GET ve POST isteklerini karşılayan sistemdir.
Veri Tabanı Sunucusu: Yoğun miktarda verinin iş ihtiyaçlarına göre saklanmasını sağlayan DBMS yazılımlarını barındıran, performans ve güvenlik gerekçesiyle genellikle uygulama sunucusundan ayrı tutulan birimdir.
Dosya Sunucusu: İşletme içindeki tüm dosyaların merkezi olarak saklandığı, kullanıcıların yetkileri dahilinde erişebildiği ve yedekleme işlemlerinin tek merkezden yönetilmesini sağlayan sunucu formudur.
Donanım (Hardware): Bilgisayarın fiziksel, elle tutulur parçalarıdır.
Yazılım (Software): Donanımın iş yapmasını sağlayan komutlar bütünüdür.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin donanımla doğrudan etkileşime giren, bellek ve süreç yönetimi yapan en yetkili parçasıdır.
CPU (MİB): Veri ve komutları işleyen, bilgisayarın beyni olarak nitelenen merkezi işlem birimidir.
RAM (Ana Bellek): Bilgisayarın geçici, yüksek hızlı birincil depolama birimidir; güç kesilince veri silinir.
Mainframe: Günlük 1 trilyona kadar işlem yapabilen, devasa işlem hacmine sahip güvenilir merkezi bilgisayar sistemidir.
GPU: Grafik verilerini işlemek için tasarlanmış, CPU'dan daha fazla ALU içeren ve yapay zeka/blok zincirde verimli kullanılan birimdir.
Sık Yapılan Hatalar
RAM ve İkincil Depolamanın karıştırılması: RAM geçicidir, SSD/HDD kalıcıdır.
ALU ve Kontrol Birimi görevlerinin karıştırılması: ALU hesaplar, Kontrol Birimi yönetir.
Süper Bilgisayar ve Mainframe farkı: Süper bilgisayar karmaşık hesaplama, Mainframe yüksek işlem hacmi içindir.
Temel Kavramlar
Çekirdek (Kernel): İşletim sisteminin en temel seviyesinde yer alan; kesinti işleme, işlem yönetimi ve bellek tahsisi gibi kritik görevleri yürüten, kullanıcı erişiminin kısıtlandığı ayrıcalıklı alandır.
Aritmetik Mantık Birimi (ALU): Merkezi işlem birimi (CPU) içerisinde yer alan ve bilgisayarın gerçekleştirdiği tüm matematiksel hesaplamalar ile mantıksal karşılaştırma işlemlerinden sorumlu olan temel alt birimdir.
Ana Bellek (RAM): Bilgisayarın çalışması için zorunlu olan, verilerin geçici olarak tutulduğu, yüksek hızlı ancak cihaz kapatıldığında içindeki bilgilerin silindiği birincil depolama ünitesidir.
Grafik İşleme Birimi (GPU): Merkezi işlemciye göre daha fazla ALU içeren, bilgisayar grafiklerini işlemenin yanı sıra büyük veri ve yapay zeka gibi alanlarda yüksek işlem kapasitesi sunan verimli bir donanımdır.
Ana Çatı (Mainframe) Bilgisayarlar: Günlük 1 trilyona kadar işlem yapabilen, en üst düzey güvenlik ve güvenilirlik sunan, büyük kuruluşların merkezi veri işleme ve veri ambarı ihtiyaçları için tasarlanmış yüksek performanslı sistemlerdir.
İnce İstemci (Thin Client): Kendi yerel depolama birimi bulunmayan, işlem yapabilmek veya uygulama kullanabilmek için mutlaka bir sunucu bilgisayara erişmek zorunda olan, minimum donanımlı kişisel bilgisayar türüdür.
Eşler Arası Model (P2P): Merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan, ağdaki her kullanıcının teorik olarak ağın sahibi ve ortağı olduğu, taraflar arasında doğrudan bilgi veya varlık paylaşımı sağlayan mimaridir.
İstemci-Sunucu Mimarisi: Verilerin merkezi bir sunucuda toplandığı, istemcilerin belirli bağlantı noktaları (port) üzerinden hizmet talep ettiği ve yönetimin merkezden sağlandığı, günümüzde en yaygın kullanılan ağ modelidir.
Uygulama Sunucusu: Birden fazla kullanıcı tarafından paylaşılan ve genellikle yüksek kaynak gerektiren uygulamaları barındıran, istemciden gelen talepleri ilgili yazılıma ileterek sonuçları geri döndüren sunucudur.
Web Sunucusu: İnternet sitelerinin içeriğini URL üzerinden talep eden kullanıcılara sunan, HTTP (port 80) veya HTTPS (port 443) protokollerini kullanarak GET ve POST isteklerini karşılayan sistemdir.
Veri Tabanı Sunucusu: Yoğun miktarda verinin iş ihtiyaçlarına göre saklanmasını sağlayan DBMS yazılımlarını barındıran, performans ve güvenlik gerekçesiyle genellikle uygulama sunucusundan ayrı tutulan birimdir.
Dosya Sunucusu: İşletme içindeki tüm dosyaların merkezi olarak saklandığı, kullanıcıların yetkileri dahilinde erişebildiği ve yedekleme işlemlerinin tek merkezden yönetilmesini sağlayan sunucu formudur.
Donanım (Hardware): Bilgisayarın fiziksel, elle tutulur parçalarıdır.
Yazılım (Software): Donanımın iş yapmasını sağlayan komutlar bütünüdür.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin donanımla doğrudan etkileşime giren, bellek ve süreç yönetimi yapan en yetkili parçasıdır.
CPU (MİB): Veri ve komutları işleyen, bilgisayarın beyni olarak nitelenen merkezi işlem birimidir.
RAM (Ana Bellek): Bilgisayarın geçici, yüksek hızlı birincil depolama birimidir; güç kesilince veri silinir.
Mainframe: Günlük 1 trilyona kadar işlem yapabilen, devasa işlem hacmine sahip güvenilir merkezi bilgisayar sistemidir.
GPU: Grafik verilerini işlemek için tasarlanmış, CPU'dan daha fazla ALU içeren ve yapay zeka/blok zincirde verimli kullanılan birimdir.
GET İsteği: İstemcinin sunucudan yalnızca bilgi almak istediği, sunucuya gönderecek ek verisinin bulunmadığı durumlarda kullanılan temel web protokolü isteğidir.
POST İsteği: İstemcinin sunucuya form verisi gibi içerikler göndermek için kullandığı ve işlem sonucunda sunucudan mutlaka bir yanıt beklediği istek türüdür.
SPF (Sender Policy Framework): Bir etki alanı adına e-posta göndermeye yetkili sunucuları DNS TXT kaydıyla listeleyen ve kimlik sahtekarlığını önleyen e-posta doğrulama protokolüdür.
DKIM (Alan Anahtarı Tanımlı Posta): E-postanın yetkili sunucudan geldiğini ve içeriğinin yolda değiştirilmediğini kriptografik imzalar kullanarak doğrulayan SPF'den daha gelişmiş bir yöntemdir.
DMARC: SPF ve DKIM protokolleri üzerine kurulu, alıcıya sahte e-postalarla ilgili ne yapması gerektiğini bildiren ve raporlama yeteneği sunan bir üst protokoldür.
Vekil (Proxy) Sunucu: İstemci ile hedef sunucu arasında aracı olan, gerçek IP adresini maskeleyebilen, içerik filtreleme ve log tutma amacıyla kullanılan sunucu uygulamasıdır.
DNS (Alan Adı Sunucusu): İnternet üzerindeki URL adreslerini hiyerarşik bir yapıda karşılık gelen sayısal IP adreslerine çeviren, 53 numaralı portu kullanan kritik bir servistir.
DHCP Sunucusu: Ağdaki cihazlara manuel müdahale gerekmeksizin dinamik olarak IP adresi ve ağ ayarları atayan, UDP 67 portu üzerinden çalışan yapılandırma protokolüdür.
Atlama (Jump) Sunucusu: Farklı güvenlik seviyelerindeki bölgeler arasında kontrollü geçiş sağlayan, sıkılaştırılmış ve DMZ gibi kritik alanları yönetmek için kullanılan cihazdır.
HSM (Donanım Güvenlik Modülü): Kriptografik anahtarları fiziksel olarak koruyan, FIPS 140 standartlarına uygun, yazılımsal çözümlere göre daha yüksek güvenlik sağlayan elektronik cihazdır.
Sanallaştırma: Bir fiziksel sunucu üzerinde özel yazılımlar aracılığıyla birden fazla bağımsız sanal makine çalıştırarak donanım kaynaklarını verimli kullanma yöntemidir.
Önleyici Bakım: Donanımlarda henüz bir arıza oluşmadan, tedarikçi önerileri doğrultusunda rutin olarak yapılan ve sistemin ömrünü uzatmayı amaçlayan bakım faaliyetidir.
Web Sunucusu: Web sitesi uygulamalarını çalıştıran ve GET/POST isteklerine yanıt veren uygulama sunucusudur.
SPF (Sender Policy Framework): Bir etki alanı için e-posta göndermeye yetkili sunucuları listeleyen DNS TXT kaydıdır.
DMARC: SPF ve DKIM sonuçlarını raporlayan ve başarısızlık durumunda ne yapılacağını belirleyen politikadır.
Jump Server (Atlama Sunucusu): Güvenli bölgeler arasındaki erişimi kontrol eden sıkılaştırılmış geçiş bilgisayarıdır.
HSM: Kriptografik anahtarları koruyan yüksek güvenlikli donanım modülüdür.
Sık Yapılan Hatalar
RAM ve İkincil Depolamanın karıştırılması: RAM geçicidir, SSD/HDD kalıcıdır.
ALU ve Kontrol Birimi görevlerinin karıştırılması: ALU hesaplar, Kontrol Birimi yönetir.
Süper Bilgisayar ve Mainframe farkı: Süper bilgisayar karmaşık hesaplama, Mainframe yüksek işlem hacmi içindir.
Hata: GET ve POST isteklerinin aynı amaçla kullanıldığının sanılması. Doğrusu: GET veri çekmek, POST veri göndermek için kullanılır.
Hata: SPF'nin tüm e-posta sahteciliğini tek başına önlediği düşüncesi. Doğrusu: SPF yönlendirmelerde çalışmaz, DKIM ve DMARC ile desteklenmelidir.
Hata: Sanal sunucuların fiziksel sunucudan tamamen bağımsız kaynaklara sahip olduğunun sanılması. Doğrusu: Sanal sunucular fiziksel sunucunun CPU ve RAM'ini paylaşır.
Hata: Donanım bakımının sadece arıza anında yapılacağının düşünülmesi. Doğrusu: Arıza öncesi yapılan önleyici bakım, sistem sürekliliği için kritiktir.
Hata: HSM'nin sadece bir yazılım olduğunun sanılması. Doğrusu: HSM fiziksel bir donanımdır ve yazılım tabanlı modüllerden daha yüksek güvenlik sunar.
SPF ve DKIM'in mesajı şifrelediğini sanmak (Sadece kimlik doğrularlar).
Düzeltici bakımı rutin bir faaliyet olarak karıştırmak (Arıza durumunda yapılır).
SMTP'nin doğuştan güvenli bir protokol olduğunu düşünmek (Güvenlik sonradan eklenmiştir).
Temel Kavramlar
GET İsteği: İstemcinin sunucudan yalnızca bilgi almak istediği, sunucuya gönderecek ek verisinin bulunmadığı durumlarda kullanılan temel web protokolü isteğidir.
POST İsteği: İstemcinin sunucuya form verisi gibi içerikler göndermek için kullandığı ve işlem sonucunda sunucudan mutlaka bir yanıt beklediği istek türüdür.
SPF (Sender Policy Framework): Bir etki alanı adına e-posta göndermeye yetkili sunucuları DNS TXT kaydıyla listeleyen ve kimlik sahtekarlığını önleyen e-posta doğrulama protokolüdür.
DKIM (Alan Anahtarı Tanımlı Posta): E-postanın yetkili sunucudan geldiğini ve içeriğinin yolda değiştirilmediğini kriptografik imzalar kullanarak doğrulayan SPF'den daha gelişmiş bir yöntemdir.
DMARC: SPF ve DKIM protokolleri üzerine kurulu, alıcıya sahte e-postalarla ilgili ne yapması gerektiğini bildiren ve raporlama yeteneği sunan bir üst protokoldür.
Vekil (Proxy) Sunucu: İstemci ile hedef sunucu arasında aracı olan, gerçek IP adresini maskeleyebilen, içerik filtreleme ve log tutma amacıyla kullanılan sunucu uygulamasıdır.
DNS (Alan Adı Sunucusu): İnternet üzerindeki URL adreslerini hiyerarşik bir yapıda karşılık gelen sayısal IP adreslerine çeviren, 53 numaralı portu kullanan kritik bir servistir.
DHCP Sunucusu: Ağdaki cihazlara manuel müdahale gerekmeksizin dinamik olarak IP adresi ve ağ ayarları atayan, UDP 67 portu üzerinden çalışan yapılandırma protokolüdür.
Atlama (Jump) Sunucusu: Farklı güvenlik seviyelerindeki bölgeler arasında kontrollü geçiş sağlayan, sıkılaştırılmış ve DMZ gibi kritik alanları yönetmek için kullanılan cihazdır.
HSM (Donanım Güvenlik Modülü): Kriptografik anahtarları fiziksel olarak koruyan, FIPS 140 standartlarına uygun, yazılımsal çözümlere göre daha yüksek güvenlik sağlayan elektronik cihazdır.
Sanallaştırma: Bir fiziksel sunucu üzerinde özel yazılımlar aracılığıyla birden fazla bağımsız sanal makine çalıştırarak donanım kaynaklarını verimli kullanma yöntemidir.
Önleyici Bakım: Donanımlarda henüz bir arıza oluşmadan, tedarikçi önerileri doğrultusunda rutin olarak yapılan ve sistemin ömrünü uzatmayı amaçlayan bakım faaliyetidir.
Web Sunucusu: Web sitesi uygulamalarını çalıştıran ve GET/POST isteklerine yanıt veren uygulama sunucusudur.
SPF (Sender Policy Framework): Bir etki alanı için e-posta göndermeye yetkili sunucuları listeleyen DNS TXT kaydıdır.
DMARC: SPF ve DKIM sonuçlarını raporlayan ve başarısızlık durumunda ne yapılacağını belirleyen politikadır.
Jump Server (Atlama Sunucusu): Güvenli bölgeler arasındaki erişimi kontrol eden sıkılaştırılmış geçiş bilgisayarıdır.
HSM: Kriptografik anahtarları koruyan yüksek güvenlikli donanım modülüdür.
Düzeltici Bakım: Bir sorun ortaya çıktığında, hizmet masası seviyesinde veya üretici desteğiyle çözülmek üzere yapılan ve donanım çeşitlendikçe karmaşıklığı artan bakım türüdür.
Erişilebilirlik Raporları: Donanımların kullanıcılar tarafından kullanılabildiği süreleri gösteren, yetersiz kapasite veya eğitim eksikliği gibi kesinti nedenlerini belirleyen raporlardır.
Varlık Yönetimi Raporları: İşletmedeki bilgisayar, sunucu, ağ cihazı ve mobil cihaz gibi tüm donanımların güncel envanterini sağlayan, varlık yönetimi uygulamaları için kritik raporlardır.
API (Application Programming Interface): Uygulamaların donanıma doğrudan erişimi olmadığından, işletim sisteminin sunduğu ve donanımla etkileşimi sağlayan küçük programcıklardır.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin en temel bileşeni olup ana bellek, işlemci ve aygıtlar üzerinde doğrudan kontrole sahip olan, donanım ile yazılım arasındaki arayüzdür.
Sanal Bellek (Paging): İşlerin ihtiyaç duyduklarından daha az fiziksel bellek ile çalışabilmelerini sağlayan, bellek yönetiminin bir parçası olan iyileştirme tekniğidir.
En Az Ayrıcalık İlkesi: Süreçlerin işlevlerini yerine getirmek için sadece gereken yetkiye, sadece yeterli süre boyunca sahip olması gerektiğini savunan temel güvenlik ilkesidir.
Kayıt Defteri (Registry): Windows işletim sistemlerinde önemli sistem seçeneklerinin ve parametrelerinin ayarlandığı, denetçiler için kritik öneme sahip özel yapılandırma dosyalarıdır.
CIS (The Center for Internet Security): Sistemler için aktif dizin parametreleri ve port ayarları gibi sıkılaştırılmış baz konfigürasyon önerileri yayınlayan bağımsız ve küresel bir organizasyondur.
Hipervizör (Sanallaştırma Yazılımı): Doğrudan donanıma veya işletim sistemi üzerine kurularak fiziksel kaynakları sanal ortamlara bölen ve kaynak dağıtımını yöneten yazılım katmanıdır.
NFV (Ağ Fonksiyonlarını Sanallaştırma): Dizin hizmetleri ve IP yapılandırması gibi ağ işlevlerini fiziksel cihazlardan ayırarak farklı ortamlar arasında dağıtılmasına olanak sağlayan teknolojidir.
Veri Yönetişimi: Kurumsal verinin güvenliği, kalitesi ve yaşam döngüsünün iş hedefleriyle uyumlu şekilde yönetilmesi için oluşturulan stratejik ve operasyonel çerçevedir.
Düzeltici Bakım: Bir sorun ortaya çıktığında onu düzeltmek amacıyla yapılan müdahale.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin donanım ve yazılım arasındaki iletişimi yöneten en temel bileşeni.
Hipervizör: Fiziksel kaynakları sanal makinelere bölen sanallaştırma yazılımı.
API: Uygulamaların işletim sistemi hizmetlerine (donanım erişimi vb.) ulaşmasını sağlayan arayüz programcıkları.
Veri Sözlüğü: Meta verilerin (veri tanımları ve ilişkileri) tutulduğu merkezi yapı.
CIS Benchmarks: Sistemleri güvenli hale getirmek için kullanılan bağımsız baz konfigürasyon önerileri.
Sık Yapılan Hatalar
Hata: GET ve POST isteklerinin aynı amaçla kullanıldığının sanılması. Doğrusu: GET veri çekmek, POST veri göndermek için kullanılır.
Hata: SPF'nin tüm e-posta sahteciliğini tek başına önlediği düşüncesi. Doğrusu: SPF yönlendirmelerde çalışmaz, DKIM ve DMARC ile desteklenmelidir.
Hata: Sanal sunucuların fiziksel sunucudan tamamen bağımsız kaynaklara sahip olduğunun sanılması. Doğrusu: Sanal sunucular fiziksel sunucunun CPU ve RAM'ini paylaşır.
Hata: Donanım bakımının sadece arıza anında yapılacağının düşünülmesi. Doğrusu: Arıza öncesi yapılan önleyici bakım, sistem sürekliliği için kritiktir.
Hata: HSM'nin sadece bir yazılım olduğunun sanılması. Doğrusu: HSM fiziksel bir donanımdır ve yazılım tabanlı modüllerden daha yüksek güvenlik sunar.
SPF ve DKIM'in mesajı şifrelediğini sanmak (Sadece kimlik doğrularlar).
Düzeltici bakımı rutin bir faaliyet olarak karıştırmak (Arıza durumunda yapılır).
SMTP'nin doğuştan güvenli bir protokol olduğunu düşünmek (Güvenlik sonradan eklenmiştir).
Rutin bakımı plansız veya en yoğun saatte yapmak.
Sadece rapor almayı performans yönetimi sanmak (analiz ve aksiyon eksikliği).
Dış personelin sisteme refakatsiz veya süresiz yetkiyle erişmesine izin vermek.
İşletim sistemi denetiminde sadece yüzeysel ayarlara bakıp yapılandırma dosyalarını (Registry vb.) atlamak.
Temel Kavramlar
Düzeltici Bakım: Bir sorun ortaya çıktığında, hizmet masası seviyesinde veya üretici desteğiyle çözülmek üzere yapılan ve donanım çeşitlendikçe karmaşıklığı artan bakım türüdür.
Erişilebilirlik Raporları: Donanımların kullanıcılar tarafından kullanılabildiği süreleri gösteren, yetersiz kapasite veya eğitim eksikliği gibi kesinti nedenlerini belirleyen raporlardır.
Varlık Yönetimi Raporları: İşletmedeki bilgisayar, sunucu, ağ cihazı ve mobil cihaz gibi tüm donanımların güncel envanterini sağlayan, varlık yönetimi uygulamaları için kritik raporlardır.
API (Application Programming Interface): Uygulamaların donanıma doğrudan erişimi olmadığından, işletim sisteminin sunduğu ve donanımla etkileşimi sağlayan küçük programcıklardır.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin en temel bileşeni olup ana bellek, işlemci ve aygıtlar üzerinde doğrudan kontrole sahip olan, donanım ile yazılım arasındaki arayüzdür.
Sanal Bellek (Paging): İşlerin ihtiyaç duyduklarından daha az fiziksel bellek ile çalışabilmelerini sağlayan, bellek yönetiminin bir parçası olan iyileştirme tekniğidir.
En Az Ayrıcalık İlkesi: Süreçlerin işlevlerini yerine getirmek için sadece gereken yetkiye, sadece yeterli süre boyunca sahip olması gerektiğini savunan temel güvenlik ilkesidir.
Kayıt Defteri (Registry): Windows işletim sistemlerinde önemli sistem seçeneklerinin ve parametrelerinin ayarlandığı, denetçiler için kritik öneme sahip özel yapılandırma dosyalarıdır.
CIS (The Center for Internet Security): Sistemler için aktif dizin parametreleri ve port ayarları gibi sıkılaştırılmış baz konfigürasyon önerileri yayınlayan bağımsız ve küresel bir organizasyondur.
Hipervizör (Sanallaştırma Yazılımı): Doğrudan donanıma veya işletim sistemi üzerine kurularak fiziksel kaynakları sanal ortamlara bölen ve kaynak dağıtımını yöneten yazılım katmanıdır.
NFV (Ağ Fonksiyonlarını Sanallaştırma): Dizin hizmetleri ve IP yapılandırması gibi ağ işlevlerini fiziksel cihazlardan ayırarak farklı ortamlar arasında dağıtılmasına olanak sağlayan teknolojidir.
Veri Yönetişimi: Kurumsal verinin güvenliği, kalitesi ve yaşam döngüsünün iş hedefleriyle uyumlu şekilde yönetilmesi için oluşturulan stratejik ve operasyonel çerçevedir.
Düzeltici Bakım: Bir sorun ortaya çıktığında onu düzeltmek amacıyla yapılan müdahale.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin donanım ve yazılım arasındaki iletişimi yöneten en temel bileşeni.
Hipervizör: Fiziksel kaynakları sanal makinelere bölen sanallaştırma yazılımı.
API: Uygulamaların işletim sistemi hizmetlerine (donanım erişimi vb.) ulaşmasını sağlayan arayüz programcıkları.
Veri Sözlüğü: Meta verilerin (veri tanımları ve ilişkileri) tutulduğu merkezi yapı.
CIS Benchmarks: Sistemleri güvenli hale getirmek için kullanılan bağımsız baz konfigürasyon önerileri.
Sık Yapılan Hatalar
Rutin bakımı plansız veya en yoğun saatte yapmak.
Sadece rapor almayı performans yönetimi sanmak (analiz ve aksiyon eksikliği).
Dış personelin sisteme refakatsiz veya süresiz yetkiyle erişmesine izin vermek.
İşletim sistemi denetiminde sadece yüzeysel ayarlara bakıp yapılandırma dosyalarını (Registry vb.) atlamak.
Temel Kavramlar
Düzeltici Bakım: Bir sorun ortaya çıktığında, hizmet masası seviyesinde veya üretici desteğiyle çözülmek üzere yapılan ve donanım çeşitlendikçe karmaşıklığı artan bakım türüdür.
Erişilebilirlik Raporları: Donanımların kullanıcılar tarafından kullanılabildiği süreleri gösteren, yetersiz kapasite veya eğitim eksikliği gibi kesinti nedenlerini belirleyen raporlardır.
Varlık Yönetimi Raporları: İşletmedeki bilgisayar, sunucu, ağ cihazı ve mobil cihaz gibi tüm donanımların güncel envanterini sağlayan, varlık yönetimi uygulamaları için kritik raporlardır.
API (Application Programming Interface): Uygulamaların donanıma doğrudan erişimi olmadığından, işletim sisteminin sunduğu ve donanımla etkileşimi sağlayan küçük programcıklardır.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin en temel bileşeni olup ana bellek, işlemci ve aygıtlar üzerinde doğrudan kontrole sahip olan, donanım ile yazılım arasındaki arayüzdür.
Sanal Bellek (Paging): İşlerin ihtiyaç duyduklarından daha az fiziksel bellek ile çalışabilmelerini sağlayan, bellek yönetiminin bir parçası olan iyileştirme tekniğidir.
En Az Ayrıcalık İlkesi: Süreçlerin işlevlerini yerine getirmek için sadece gereken yetkiye, sadece yeterli süre boyunca sahip olması gerektiğini savunan temel güvenlik ilkesidir.
Kayıt Defteri (Registry): Windows işletim sistemlerinde önemli sistem seçeneklerinin ve parametrelerinin ayarlandığı, denetçiler için kritik öneme sahip özel yapılandırma dosyalarıdır.
CIS (The Center for Internet Security): Sistemler için aktif dizin parametreleri ve port ayarları gibi sıkılaştırılmış baz konfigürasyon önerileri yayınlayan bağımsız ve küresel bir organizasyondur.
Hipervizör (Sanallaştırma Yazılımı): Doğrudan donanıma veya işletim sistemi üzerine kurularak fiziksel kaynakları sanal ortamlara bölen ve kaynak dağıtımını yöneten yazılım katmanıdır.
NFV (Ağ Fonksiyonlarını Sanallaştırma): Dizin hizmetleri ve IP yapılandırması gibi ağ işlevlerini fiziksel cihazlardan ayırarak farklı ortamlar arasında dağıtılmasına olanak sağlayan teknolojidir.
Veri Yönetişimi: Kurumsal verinin güvenliği, kalitesi ve yaşam döngüsünün iş hedefleriyle uyumlu şekilde yönetilmesi için oluşturulan stratejik ve operasyonel çerçevedir.
Düzeltici Bakım: Bir sorun ortaya çıktığında onu düzeltmek amacıyla yapılan müdahale.
Kernel (Çekirdek): İşletim sisteminin donanım ve yazılım arasındaki iletişimi yöneten en temel bileşeni.
Hipervizör: Fiziksel kaynakları sanal makinelere bölen sanallaştırma yazılımı.
API: Uygulamaların işletim sistemi hizmetlerine (donanım erişimi vb.) ulaşmasını sağlayan arayüz programcıkları.
Veri Sözlüğü: Meta verilerin (veri tanımları ve ilişkileri) tutulduğu merkezi yapı.
CIS Benchmarks: Sistemleri güvenli hale getirmek için kullanılan bağımsız baz konfigürasyon önerileri.
Veri Yönetimi: Verilerin güvenli, verimli ve uygun maliyetli şekilde toplanması, saklanması ve politika/düzenlemeler dâhilinde kullanımının optimize edilmesini sağlayan süreçlerin bütünüdür.
İçsel Veri Kalitesi: COBIT 2019 çerçevesinde verinin gerçek değerlerle uyumunu ifade eden; kesinlik, nesnellik, inanılırlık ve itibar kriterlerini kapsayan kalite alt başlığıdır.
Bağlamsal Veri Kalitesi: Verinin kullanıcının görevine uygunluğunu, ilgililik, tamlık, geçerlilik ve yeterlilik gibi kriterlerle ölçen ve kalitenin kullanım amacına bağlı olduğunu kabul eden boyuttur.
Veri Yaşam Döngüsü: Verinin planlama ve tasarım aşamalarıyla başlayıp, geliştirme, kullanım (saklama, paylaşma, izleme) ve nihayetinde elden çıkarma/imha süreçlerini kapsayan varlık süresidir.
Veri Akış Şeması (DFD): Verilerin sistemdeki girdi, çıktı, kaynak ve depolama noktalarını grafiksel olarak gösteren, ancak süreçlerin zamanlaması veya sırası hakkında bilgi içermeyen modelleme aracıdır.
İlişkisel Veri Tabanı: Verilerin yapılandırılmış tablolar halinde tutulduğu, SQL diliyle yönetilen ve çok yönlü ilişkileri yönetebilen ancak yapılandırılmamış veriler için uygun olmayan altın standart modeldir.
NoSQL Veri Tabanı: İlişkisel modelin aksine yapılandırılmamış büyük miktardaki veriyi tablo formatına dönüştürmeden hızlıca işleyebilen ve dağıtık yapıda çalışabilen veri tabanı sistemidir.
Veri Ambarı (Data Warehouse): Anlamlı iş iç görüleri elde etmek için heterojen kaynaklardan gelen verileri birleştiren, operasyonel veri tabanından ayrı tutulan ve iş zekâsı sistemlerinin çekirdeğini oluşturan ortamdır.
Kavramsal Veri Modeli: Sistemin neyi içereceğini, varlık sınıflarını ve iş kurallarını en yüksek soyutlama düzeyinde sunan, genellikle proje gereksinimleri toplama aşamasında oluşturulan büyük resimdir.
Mantıksal Veri Modeli: Veri türleri ve uzunlukları gibi öznitelikleri belirten, varlık ilişkilerini gösteren ancak herhangi bir teknik sistem gereksinimi içermeyen, orta seviye soyutlamaya sahip modeldir.
Fiziksel Veri Modeli: Verilerin veri tabanında nasıl depolanacağını gösteren, ilişkisel tabloları ve anahtarları içeren, en az soyut ve performansa yönelik teknik özellikleri barındıran nihai tasarımdır.
Normalleştirme: Veri tekrarını önlemek için tanımlayıcı anahtarlar kullanarak verileri gruplandıran, depolama alanını azaltan ancak sorgu performansı maliyeti yaratabilen bir düzenleme tekniğidir.
Ara Katman Yazılımı (Middleware): Uygulama katmanı ile işletim sistemi arasında yer alan, iki ayrı uygulamayı birbirine bağlayarak veri akışını ve iletişim kanalını sağlayan otomatikleştirilmiş arayüz çözümüdür.
Sistem Arayüzü: İki veya daha fazla donanım, yazılım veya uygulama programının insan müdahalesi olmaksızın otomatik veri aktarımı ve etkileşim sağladığı fonksiyonel ve fiziksel bağlantı noktalarıdır.
Veri Kalitesi: COBIT 2019'a göre İçsel (Kesinlik, Nesnellik vb.) ve Bağlamsal (İlgililik, Tamlık vb.) olarak iki ana kategoride değerlendirilir.
Veri Yaşam Döngüsü: Planlama, Tasarım, Geliştirme, Kullanım/İşletim ve Elden Çıkarma aşamalarından oluşan süreç.
NoSQL: Yapılandırılmamış veriler için esnek; Key-Value, Document, Column Store ve Graph türleri bulunan veri tabanı modeli.
Veri Ambarı (DW): Heterojen kaynaklardan gelen verilerin iş zekası ve analiz için toplandığı stratejik ortam.
Ara Katman (Middleware): Farklı uygulama veya sistemler arasında veri akışını sağlayan yapıştırıcı yazılım.
Sık Yapılan Hatalar
Rutin bakımı plansız veya en yoğun saatte yapmak.
Sadece rapor almayı performans yönetimi sanmak (analiz ve aksiyon eksikliği).
Dış personelin sisteme refakatsiz veya süresiz yetkiyle erişmesine izin vermek.
İşletim sistemi denetiminde sadece yüzeysel ayarlara bakıp yapılandırma dosyalarını (Registry vb.) atlamak.
İçsel ve Bağlamsal veri kalitesi kriterlerini birbirine karıştırmak.
Yedekleme yapmanın tek başına yeterli olduğunu sanmak (Geri dönüş testleri şarttır).
NoSQL veri tabanlarının sadece yapılandırılmamış veri için olduğunu sanmak (Her ikisini de işleyebilirler).
Temel Kavramlar
Veri Yönetimi: Verilerin güvenli, verimli ve uygun maliyetli şekilde toplanması, saklanması ve politika/düzenlemeler dâhilinde kullanımının optimize edilmesini sağlayan süreçlerin bütünüdür.
İçsel Veri Kalitesi: COBIT 2019 çerçevesinde verinin gerçek değerlerle uyumunu ifade eden; kesinlik, nesnellik, inanılırlık ve itibar kriterlerini kapsayan kalite alt başlığıdır.
Bağlamsal Veri Kalitesi: Verinin kullanıcının görevine uygunluğunu, ilgililik, tamlık, geçerlilik ve yeterlilik gibi kriterlerle ölçen ve kalitenin kullanım amacına bağlı olduğunu kabul eden boyuttur.
Veri Yaşam Döngüsü: Verinin planlama ve tasarım aşamalarıyla başlayıp, geliştirme, kullanım (saklama, paylaşma, izleme) ve nihayetinde elden çıkarma/imha süreçlerini kapsayan varlık süresidir.
Veri Akış Şeması (DFD): Verilerin sistemdeki girdi, çıktı, kaynak ve depolama noktalarını grafiksel olarak gösteren, ancak süreçlerin zamanlaması veya sırası hakkında bilgi içermeyen modelleme aracıdır.
İlişkisel Veri Tabanı: Verilerin yapılandırılmış tablolar halinde tutulduğu, SQL diliyle yönetilen ve çok yönlü ilişkileri yönetebilen ancak yapılandırılmamış veriler için uygun olmayan altın standart modeldir.
NoSQL Veri Tabanı: İlişkisel modelin aksine yapılandırılmamış büyük miktardaki veriyi tablo formatına dönüştürmeden hızlıca işleyebilen ve dağıtık yapıda çalışabilen veri tabanı sistemidir.
Veri Ambarı (Data Warehouse): Anlamlı iş iç görüleri elde etmek için heterojen kaynaklardan gelen verileri birleştiren, operasyonel veri tabanından ayrı tutulan ve iş zekâsı sistemlerinin çekirdeğini oluşturan ortamdır.
Kavramsal Veri Modeli: Sistemin neyi içereceğini, varlık sınıflarını ve iş kurallarını en yüksek soyutlama düzeyinde sunan, genellikle proje gereksinimleri toplama aşamasında oluşturulan büyük resimdir.
Mantıksal Veri Modeli: Veri türleri ve uzunlukları gibi öznitelikleri belirten, varlık ilişkilerini gösteren ancak herhangi bir teknik sistem gereksinimi içermeyen, orta seviye soyutlamaya sahip modeldir.
Fiziksel Veri Modeli: Verilerin veri tabanında nasıl depolanacağını gösteren, ilişkisel tabloları ve anahtarları içeren, en az soyut ve performansa yönelik teknik özellikleri barındıran nihai tasarımdır.
Normalleştirme: Veri tekrarını önlemek için tanımlayıcı anahtarlar kullanarak verileri gruplandıran, depolama alanını azaltan ancak sorgu performansı maliyeti yaratabilen bir düzenleme tekniğidir.
Ara Katman Yazılımı (Middleware): Uygulama katmanı ile işletim sistemi arasında yer alan, iki ayrı uygulamayı birbirine bağlayarak veri akışını ve iletişim kanalını sağlayan otomatikleştirilmiş arayüz çözümüdür.
Sistem Arayüzü: İki veya daha fazla donanım, yazılım veya uygulama programının insan müdahalesi olmaksızın otomatik veri aktarımı ve etkileşim sağladığı fonksiyonel ve fiziksel bağlantı noktalarıdır.
Veri Kalitesi: COBIT 2019'a göre İçsel (Kesinlik, Nesnellik vb.) ve Bağlamsal (İlgililik, Tamlık vb.) olarak iki ana kategoride değerlendirilir.
Veri Yaşam Döngüsü: Planlama, Tasarım, Geliştirme, Kullanım/İşletim ve Elden Çıkarma aşamalarından oluşan süreç.
NoSQL: Yapılandırılmamış veriler için esnek; Key-Value, Document, Column Store ve Graph türleri bulunan veri tabanı modeli.
Veri Ambarı (DW): Heterojen kaynaklardan gelen verilerin iş zekası ve analiz için toplandığı stratejik ortam.
Ara Katman (Middleware): Farklı uygulama veya sistemler arasında veri akışını sağlayan yapıştırıcı yazılım.
Ara Katman Yazılımı (Middleware): Sistemler arası veri akışını ve entegrasyonu sağlayan, kurum içinde geliştirilebileceği gibi piyasadan hazır olarak da temin edilebilen altyapı yazılım çözümüdür.
İnkâr Edilemezlik Kontrolleri: Verinin asıl alıcısının amaçlanan alıcı olmasını ve işlemin taraflarca reddedilememesini sağlayan, sistem arayüzlerinde veri güvenliğini artıran kritik bir güvenlik mekanizmasıdır.
Son Kullanıcı Bilgi İşlemi (EUC): Teknik bilgisi olmayan kullanıcıların kendi uygulamalarını tasarlamasıdır; esneklik sağlasa da değişiklik yönetimi ve yedekleme eksikliği gibi ciddi operasyonel riskler barındırır.
Beyaz Liste (White List): EUC modelinde güvenliği sağlamak amacıyla bilgisayar ve sunucularda yalnızca önceden tanımlanmış ve izin verilmiş uygulama ve servislerin çalıştırılmasına izin veren kısıtlama yöntemidir.
Kontrollerde Kullanılan Bilgiler (IUC): İşletmenin kendi iç kontrollerini yürütürken kullandığı rapor veya verilerdir; denetçi bu verilerin çekildiği kaynak ve parametrelerin doğruluğunu mutlaka teyit etmelidir.
İşletme Tarafından Üretilen Bilgiler (IPE): Risk değerlendirme veya doğrulama prosedürlerinde denetim kanıtı olarak kullanılan personel listesi gibi bilgilerdir; işletmenin kendi kontrol süreçlerinde doğrudan kullanılmazlar.
Hizmet Olarak Yazılım (SaaS): Tüketicinin uygulamaları web üzerinden kullandığı, altyapı veya işletim sistemi üzerinde hiçbir kontrolünün olmadığı, sadece sınırlı uygulama yapılandırma yetkisine sahip olduğu bulut modelidir.
Hizmet Olarak Altyapı (IaaS): Tüketicinin işletim sistemi, depolama ve uygulamalar üzerinde kontrol sahibi olduğu, ancak temel fiziksel bulut altyapısını yönetemediği en geniş kapsamlı kaynak sağlama modelidir.
Melez (Hibrit) Bulut: Veri ve uygulama taşınabilirliği sağlayan standart teknolojilerle birbirine bağlanan, özel ve halka açık gibi iki veya daha fazla farklı bulut altyapısının birleşiminden oluşan modeldir.
Büyük Veri (Big Data): Geleneksel veri yönetimi araçlarıyla işlenemeyecek kadar hacimli, hızlı üretilen ve yapılandırılmamış çeşitlilikteki verilerin özel teknolojilerle analiz edilmesini ifade eden kavramdır.
Yapılandırılmamış Veri: E-posta, video veya sosyal medya içeriği gibi önceden tanımlanmış bir formatı veya veri kümesi olmayan, günümüzdeki toplam veri büyüklüğünün yaklaşık %95'ini oluşturan verilerdir.
Hadoop: Büyük verinin birden fazla makine üzerinde paralel olarak saklanmasını ve analiz edilmesini sağlayarak kurumlara hız ve verimlilik artışı getiren açık kaynaklı bir yazılım çerçevesidir.
Sistem Arayüzü: Sistemler arası veri aktarımını sağlayan fiziksel veya fonksiyonel bağlantı noktaları.
EUC (Son Kullanıcı Bilgi İşlemi): Teknik uzman olmayan kullanıcıların kendi iş uygulamalarını geliştirmesi.
IUC / IPE: Denetimde kullanılan; işletmenin kontrolde kullandığı (IUC) veya denetçinin kanıt olarak ürettiği (IPE) bilgiler.
Bulut Bilişim: Paylaşılan kaynak havuzuna her yerden ve isteğe bağlı erişim sağlayan model.
Büyük Veri (3V): Hacim (Volume), Hız (Velocity) ve Çeşitlilik (Variety) ile karakterize edilen devasa veri kümeleri.
İçsel ve Bağlamsal veri kalitesi kriterlerini birbirine karıştırmak.
Yedekleme yapmanın tek başına yeterli olduğunu sanmak (Geri dönüş testleri şarttır).
NoSQL veri tabanlarının sadece yapılandırılmamış veri için olduğunu sanmak (Her ikisini de işleyebilirler).
Hata: Bulut bilişimin her türlü dış kaynak kullanımı ile aynı olduğu sanılır. Doğrusu: Bulut bilişim, dış kaynak kullanımının 5 temel karakteristik özelliğe sahip özel bir alt türüdür.
Hata: IUC ve IPE kavramları birbirinin yerine kullanılır. Doğrusu: IUC işletmenin kontrolü yürütürken kullandığı veridir, IPE ise denetçinin kanıt toplarken kullandığı işletme üretimi bilgidir.
Hata: Buluta geçildiğinde veri güvenliği sorumluluğunun tamamen sağlayıcıya geçtiği düşünülür. Doğrusu: Güvenlik, seçilen hizmet (SaaS, PaaS, IaaS) ve dağıtım modeline göre paylaşımlı bir sorumluluktur.
Hata: Yapılandırılmış verinin toplam verinin büyük kısmını oluşturduğu varsayılır. Doğrusu: Yapılandırılmış veri toplam verinin sadece %5'ini oluştururken, %95'i yapılandırılmamış veridir.
Hata: Manuel mutabakatların her zaman otomatik kontrollerden üstün olduğu sanılır. Doğrusu: Otomatik kontroller denetim açısından öncelikli tercih edilir; manuel kontrollerde ise yapan kişinin yetkinliği kritiktir.
Bulut bilişim ile dış kaynak kullanımını tamamen aynı sanmak (Bulutun karakteristik 5 özelliği vardır).
IUC ve IPE terimlerini birbirine karıştırmak (Kontrolde kullanılan vs. işletme tarafından üretilen).
Büyük veriyi sadece 'çok veri' olarak düşünmek (Hız ve çeşitlilik de zorunlu kriterlerdir).
7
Sistem Arayüzleri, Bulut Bilişim ve Büyük Veri Teknolojileri
Temel Kavramlar
Ara Katman Yazılımı (Middleware): Sistemler arası veri akışını ve entegrasyonu sağlayan, kurum içinde geliştirilebileceği gibi piyasadan hazır olarak da temin edilebilen altyapı yazılım çözümüdür.
İnkâr Edilemezlik Kontrolleri: Verinin asıl alıcısının amaçlanan alıcı olmasını ve işlemin taraflarca reddedilememesini sağlayan, sistem arayüzlerinde veri güvenliğini artıran kritik bir güvenlik mekanizmasıdır.
Son Kullanıcı Bilgi İşlemi (EUC): Teknik bilgisi olmayan kullanıcıların kendi uygulamalarını tasarlamasıdır; esneklik sağlasa da değişiklik yönetimi ve yedekleme eksikliği gibi ciddi operasyonel riskler barındırır.
Beyaz Liste (White List): EUC modelinde güvenliği sağlamak amacıyla bilgisayar ve sunucularda yalnızca önceden tanımlanmış ve izin verilmiş uygulama ve servislerin çalıştırılmasına izin veren kısıtlama yöntemidir.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sistem Arayüzleri, Bulut Bilişim ve Büyük Veri Teknolojileri • Finansal Teknolojiler: Büyük Veri, Yapay Zeka ve Blok Zincir
Temel Kavramlar
Ara Katman Yazılımı (Middleware): Sistemler arası veri akışını ve entegrasyonu sağlayan, kurum içinde geliştirilebileceği gibi piyasadan hazır olarak da temin edilebilen altyapı yazılım çözümüdür.
İnkâr Edilemezlik Kontrolleri: Verinin asıl alıcısının amaçlanan alıcı olmasını ve işlemin taraflarca reddedilememesini sağlayan, sistem arayüzlerinde veri güvenliğini artıran kritik bir güvenlik mekanizmasıdır.
Son Kullanıcı Bilgi İşlemi (EUC): Teknik bilgisi olmayan kullanıcıların kendi uygulamalarını tasarlamasıdır; esneklik sağlasa da değişiklik yönetimi ve yedekleme eksikliği gibi ciddi operasyonel riskler barındırır.
Beyaz Liste (White List): EUC modelinde güvenliği sağlamak amacıyla bilgisayar ve sunucularda yalnızca önceden tanımlanmış ve izin verilmiş uygulama ve servislerin çalıştırılmasına izin veren kısıtlama yöntemidir.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Finansal Teknolojiler: Büyük Veri, Yapay Zeka ve Blok Zincir • Blok Zinciri Mutabakat Protokolleri, Kripto Varlıklar ve Cüzdan Yapıları
Temel Kavramlar
Büyük Veri (Big Data): Geleneksel veri yönetimi araçlarıyla incelenemeyecek kadar büyük olan, sensörlerden, sosyal medyadan ve IoT cihazlarından gelen her türlü veriyi kapsayan yapıdır.
Hacim (Volume): Büyük verinin 3V kriterinden biri olup, geleneksel kurumsal uygulamalarda üretilen veri miktarından çok daha fazlasını ve devasa veri kütlesini ifade eder.
Hız (Velocity): Verinin çok hızlı üretilmesi, ele geçirilmesi ve geleneksel yöntemlerin aksine gerçek zamanlıya yakın bir hızla anlamlandırılması gerekliliğini tanımlar.
Çeşitlilik (Variety): Yapılandırılmamış, önceden tanımlanmış bir formatı veya uzunluğu olmayan, sosyal medya veya e-posta gibi çok farklı kaynaklardan gelen veri türüdür.
Önemli Formüller
Sabit Fiyatlı Kripto Varlık Oranı (Stablecoin Peg): $1 \text{ Stablecoin} = 1 \text{ İtibari Para/Emtia}$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Blok Zinciri Mutabakat Protokolleri, Kripto Varlıklar ve Cüzdan Yapıları
Temel Kavramlar
Mutabakat Protokolleri: Dağıtık ağlarda tüm katılımcıların ortak bir karara varmasını sağlayan, bekleyen işlemlerin bloğa yazılması ve zincire eklenmesi sürecini yöneten en kritik kurallar bütünüdür.
Çalışma Kanıtı (Proof of Work - PoW): SHA-256 algoritmasını kullanan, madencilerin karmaşık matematiksel problemleri çözmek için yüksek işlem gücü ve enerji harcayarak blok ürettiği, Bitcoin'in temelini oluşturan protokoldür.
Hisse Kanıtı (Proof of Stake - PoS): Blok üretim yetkisinin sahip olunan ve sistemde kilitlenen kripto varlık miktarına göre belirlendiği, PoW'a göre çok daha az enerji tüketen ve daha hızlı çalışan mutabakat yöntemidir.
Özel Anahtar (Private Key): Sadece sahibinde bulunan, kripto varlıklar üzerinde mülkiyet ispatı ve harcama yetkisi sağlayan, asimetrik şifreleme sisteminin en gizli tutulması gereken sayısal bilgisidir.
Önemli Formüller
Sabit Fiyatlı Kripto Varlık Oranı (Stablecoin Peg): $1 \text{ Stablecoin} = 1 \text{ İtibari Para/Emtia}$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Blok Zinciri Mutabakat Protokolleri, Kripto Varlıklar ve Cüzdan Yapıları • Blok Zincir Teknolojisi, Cüzdan Tipleri ve Bilgi Sistemleri Operasyonları
Temel Kavramlar
Mutabakat Protokolleri: Dağıtık ağlarda tüm katılımcıların ortak bir karara varmasını sağlayan, bekleyen işlemlerin bloğa yazılması ve zincire eklenmesi sürecini yöneten en kritik kurallar bütünüdür.
Çalışma Kanıtı (Proof of Work - PoW): SHA-256 algoritmasını kullanan, madencilerin karmaşık matematiksel problemleri çözmek için yüksek işlem gücü ve enerji harcayarak blok ürettiği, Bitcoin'in temelini oluşturan protokoldür.
Hisse Kanıtı (Proof of Stake - PoS): Blok üretim yetkisinin sahip olunan ve sistemde kilitlenen kripto varlık miktarına göre belirlendiği, PoW'a göre çok daha az enerji tüketen ve daha hızlı çalışan mutabakat yöntemidir.
Özel Anahtar (Private Key): Sadece sahibinde bulunan, kripto varlıklar üzerinde mülkiyet ispatı ve harcama yetkisi sağlayan, asimetrik şifreleme sisteminin en gizli tutulması gereken sayısal bilgisidir.
Önemli Formüller
Sabit Fiyatlı Kripto Varlık Oranı (Stablecoin Peg): $1 \text{ Stablecoin} = 1 \text{ İtibari Para/Emtia}$
Çoklu İmza Onay Şartı: $M > N$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Blok Zincir Teknolojisi, Cüzdan Tipleri ve Bilgi Sistemleri Operasyonları • Bilgi Sistemleri Hizmet ve Operasyon Yönetimi
Temel Kavramlar
Ilık (Warm) Cüzdan: Sıcak cüzdanın kullanım kolaylığı ile soğuk cüzdanın güvenliğini birleştiren, kontrollü çalışan ve bazen donanımla desteklenen güvenli cüzdan tipidir.
Hiyerarşik Deterministik (HD) Cüzdan: Tüm anahtar çiftlerinin tek bir master anahtardan üretildiği, 12-24 kelimelik anımsatıcı cümlelerle yönetilen ve milyonlarca adres üretebilen cüzdan yapısıdır.
MPC (Multi Party Computation) Protokolü: Özel bir anahtarın parçalara ayrılarak (sharding) farklı kişilere dağıtıldığı ve işlemin gerçekleşmesi için belirli sayıda parçanın birleşmesini gerektiren protokoldür.
Multi Signature (Çoklu İmza) Protokolü: Bir işlemin onaylanması için M toplam imza sayısından en az N tanesinin (M>N) onayını gerektiren, birden fazla bağımsız özel anahtarın kullanıldığı güvenlik yöntemidir.
Önemli Formüller
Çoklu İmza Onay Şartı: $M > N$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Hizmet Kataloğu (Service Catalog): Bir işletmede kullanıcılara cari durumda sunulan BT hizmetlerinin envanteridir; BS biriminin rolünü görünür kılar ve hizmet masası pratiklerini kolaylaştırır.
Hizmet Portföyü: BS birimi tarafından geçmişte sunulmuş, mevcut durumda sunulan ve gelecekte sunulması planlanan tüm hizmetlerin kurumsal hafıza oluşturan kapsamlı envanteridir.
Hizmet Masası (Service Desk): Tüm olay, sorun ve istekler için tek iletişim noktası (SPOC) olarak görev yapan, SLA uyumluluğunu kontrol eden ve hizmet kalitesini geliştiren birimdir.
Olay Yönetimi (Incident Management): Hizmet kesintilerini en aza indirerek normal hizmet operasyonunu SLA sınırları içerisinde en kısa sürede geri yüklemeyi amaçlayan BS hizmet yönetimi alanıdır.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Bilgi Sistemleri Hizmet ve Operasyon Yönetimi • BT Hizmet Yönetimi: Değişiklik, Sürüm, Konfigürasyon ve Operasyonel Süreçler
Temel Kavramlar
Hizmet Kataloğu (Service Catalog): Bir işletmede kullanıcılara cari durumda sunulan BT hizmetlerinin envanteridir; BS biriminin rolünü görünür kılar ve hizmet masası pratiklerini kolaylaştırır.
Hizmet Portföyü: BS birimi tarafından geçmişte sunulmuş, mevcut durumda sunulan ve gelecekte sunulması planlanan tüm hizmetlerin kurumsal hafıza oluşturan kapsamlı envanteridir.
Hizmet Masası (Service Desk): Tüm olay, sorun ve istekler için tek iletişim noktası (SPOC) olarak görev yapan, SLA uyumluluğunu kontrol eden ve hizmet kalitesini geliştiren birimdir.
Olay Yönetimi (Incident Management): Hizmet kesintilerini en aza indirerek normal hizmet operasyonunu SLA sınırları içerisinde en kısa sürede geri yüklemeyi amaçlayan BS hizmet yönetimi alanıdır.
Önemli Formüller
RAID 0 Kapasite Hesaplama: $Kapasite = n \times Disk\_Boyutu$
RAID 0 Kapasite: $C_{total} = n \times C_{disk}$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
BT Hizmet Yönetimi: Değişiklik, Sürüm, Konfigürasyon ve Operasyonel Süreçler
Temel Kavramlar
Standart Değişiklikler: Etkisi düşük, önceden onaylanmış ve risk değerlendirmesi yapılmış değişikliklerdir; uygulama değiştirilmediği sürece sonraki seferlerde onay adımı atlanır.
Normal Değişiklikler: Hem küçük hem de yüksek etkili değişiklikleri kapsayan, her uygulama öncesinde mutlaka planlama, risk değerlendirmesi ve onay sürecinden geçmesi gereken işlemlerdir.
Acil Değişiklikler: İş operasyonlarını doğrudan etkileyen yüksek öncelikli durumlar için uygulanan, hizmetin hızla geri döndürülmesi amacıyla hızlandırılmış onay ve uygulama sürecine tabi değişikliklerdir.
Delta Sürüm: En son yapılan sürümden o ana kadarki değişiklikleri içeren, test süresini kısaltmak amacıyla kullanılan kısmi yazılım veya donanım güncelleme paketidir.
Önemli Formüller
RAID 0 Kapasite Hesaplama: $Kapasite = n \times Disk\_Boyutu$
RAID 0 Kapasite: $C_{total} = n \times C_{disk}$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Felaket: Doğal afet, insan faktörü veya teknik arızalar nedeniyle çalışma sürecinin kesintiye uğraması veya veri kaybı yaşanması durumudur.
Artımlı Yedekleme (Incremental): Daha önce yapılan herhangi bir yedekleme işleminden sonra değişmiş olan verilerin kopyalanması işlemidir.
Diferansiyel Yedekleme (Differential): En son yapılan tam yedekleme (Full Backup) işleminden sonra değişen tüm verilerin yedeklenmesi yöntemidir.
RAID (Redundant Array of Independent Disks): Fiziksel sürücüleri mantıksal birimlerde birleştirerek performans, kapasite ve hata toleransı sağlayan veri depolama sanallaştırma teknolojisidir.
Gözetim, Kapasite ve Performans Yönetimi • Kullanılabilirlik ve İş Sürekliliği Yönetimi
Temel Kavramlar
Felaket: Doğal afet, insan faktörü veya teknik arızalar nedeniyle çalışma sürecinin kesintiye uğraması veya veri kaybı yaşanması durumudur.
Artımlı Yedekleme (Incremental): Daha önce yapılan herhangi bir yedekleme işleminden sonra değişmiş olan verilerin kopyalanması işlemidir.
Diferansiyel Yedekleme (Differential): En son yapılan tam yedekleme (Full Backup) işleminden sonra değişen tüm verilerin yedeklenmesi yöntemidir.
RAID (Redundant Array of Independent Disks): Fiziksel sürücüleri mantıksal birimlerde birleştirerek performans, kapasite ve hata toleransı sağlayan veri depolama sanallaştırma teknolojisidir.
Kullanılabilirlik ve İş Sürekliliği Yönetimi • İş Sürekliliği Yönetimi: İş Etki Analizi ve Risk Değerlendirmesi
Temel Kavramlar
Kullanılabilirlik: Belirli bir zaman dilimi içerisinde sistemin veya hizmetin toplam kesinti süresini ölçen ve hizmetin erişilebilirliğini ifade eden temel metriktir.
Güvenilirlik: Bir sistemde meydana gelen kesintinin ne kadar sürdüğünü ve sistemin arızasız çalışma performansını belirleyen ölçüttür.
Sürdürülebilirlik: Organizasyonun Bilgi Sistemleri (BS) hizmetlerini sürekli olarak çalışabilir ve işlevsel durumda tutabilme yeteneğini temsil eder.
Kullanışlılık: Sürdürülebilirlik kavramına benzerlik göstermekle birlikte, özellikle harici sistemlerin izlenmesini de kapsayan daha geniş bir ölçüm alanıdır.
İş Sürekliliği Yönetimi: İş Etki Analizi ve Risk Değerlendirmesi
Temel Kavramlar
MTPoD (Maksimum Tahammül Edilebilir Kesinti Süresi): İşletmenin kritik süreçlerinin yokluğuna veya kullanılamamasına dayanabileceği en üst süredir; bu süre aşıldığında işletme ciddi finansal, yasal ve itibar kaybı yaşar.
RTO (Kurtarma Süresi Hedefi): Kesintiye uğrayan sistemlerin tekrar çalışır hale getirilmesi için belirlenen hedeftir; sistemler bu sürede çalışmaya başlar ancak henüz iş süreçlerini desteklemeye hazır değildir.
WRT (İş Kurtarma Süresi): Sistemlerin kurtarılmasından sonra veri bütünlüğünü doğrulamak ve kesinti sırasında biriken iş yığınlarını sisteme dahil etmek için gereken maksimum süredir.
RPO (Kurtarma Noktası Hedefi): İşletmenin tahammül edebileceği maksimum veri kaybı miktarını zaman cinsinden ifade eder; felaket anı ile en son alınan güvenilir yedek arasındaki süreyi ölçer.
İş Sürekliliği Yönetimi: İş Etki Analizi ve Risk Değerlendirmesi • İş Sürekliliği Yönetimi: Organizasyon, Analiz ve Planlama
Temel Kavramlar
MTPoD (Maksimum Tahammül Edilebilir Kesinti Süresi): İşletmenin kritik süreçlerinin yokluğuna veya kullanılamamasına dayanabileceği en üst süredir; bu süre aşıldığında işletme ciddi finansal, yasal ve itibar kaybı yaşar.
RTO (Kurtarma Süresi Hedefi): Kesintiye uğrayan sistemlerin tekrar çalışır hale getirilmesi için belirlenen hedeftir; sistemler bu sürede çalışmaya başlar ancak henüz iş süreçlerini desteklemeye hazır değildir.
WRT (İş Kurtarma Süresi): Sistemlerin kurtarılmasından sonra veri bütünlüğünü doğrulamak ve kesinti sırasında biriken iş yığınlarını sisteme dahil etmek için gereken maksimum süredir.
RPO (Kurtarma Noktası Hedefi): İşletmenin tahammül edebileceği maksimum veri kaybı miktarını zaman cinsinden ifade eder; felaket anı ile en son alınan güvenilir yedek arasındaki süreyi ölçer.
İş Sürekliliği Yönetimi: Organizasyon, Analiz ve Planlama
Temel Kavramlar
İş Sürekliliği Yönetim Politikası: İşletmenin iş sürekliliği amaçlarını ve yaklaşımını belirleyen, 'nasıl' yapılacağından ziyade 'neyin' başarılması gerektiğini ifade eden üst düzey rehber dokümandır.
İş Etki Analizi (İEA): Kritik iş süreçlerinin kesintiye uğraması durumunda ortaya çıkacak etkileri tahmin eden ve kurtarma stratejileri için RTO, RPO gibi temel verileri sunan temel planlama adımıdır.
Maksimum Tahammül Edilebilir Kesinti Süresi (MTPoD): Bir iş sürecinin durması durumunda, işletmenin telafi edilemez zararlar görmeden önce bu sürece ne kadar süreyle ara verebileceğini gösteren kritik zaman eşiğidir.
Kurtarma Hedef Süresi (RTO): Bir kesinti sonrasında, kritik bir iş sürecinin veya sistemin tekrar faaliyete geçmesi için hedeflenen maksimum süreyi ifade eden parametredir.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
İş Sürekliliği Yönetimi: Organizasyon, Analiz ve Planlama • İş Sürekliliği ve Bilgi Sistemleri Felaket Kurtarma Planlaması
Temel Kavramlar
İş Sürekliliği Yönetim Politikası: İşletmenin iş sürekliliği amaçlarını ve yaklaşımını belirleyen, 'nasıl' yapılacağından ziyade 'neyin' başarılması gerektiğini ifade eden üst düzey rehber dokümandır.
İş Etki Analizi (İEA): Kritik iş süreçlerinin kesintiye uğraması durumunda ortaya çıkacak etkileri tahmin eden ve kurtarma stratejileri için RTO, RPO gibi temel verileri sunan temel planlama adımıdır.
Maksimum Tahammül Edilebilir Kesinti Süresi (MTPoD): Bir iş sürecinin durması durumunda, işletmenin telafi edilemez zararlar görmeden önce bu sürece ne kadar süreyle ara verebileceğini gösteren kritik zaman eşiğidir.
Kurtarma Hedef Süresi (RTO): Bir kesinti sonrasında, kritik bir iş sürecinin veya sistemin tekrar faaliyete geçmesi için hedeflenen maksimum süreyi ifade eden parametredir.
İş Sürekliliği ve Bilgi Sistemleri Felaket Kurtarma Planlaması • İş Sürekliliği, Felaket Kurtarma ve İş Etki Analizi
Temel Kavramlar
RPO (Kurtarma Hedef Noktası): İş süreçlerinde meydana gelen bir kesinti durumunda kabul edilebilir veri kaybı miktarını ifade eder ve verileri yedeklemek için kullanılan teknolojiyi doğrudan etkiler.
RTO (Kurtarma Hedef Zamanı): Kesintiden sonra iş süreçlerinin ve bunları destekleyen bilgi sistemlerinin yeniden başlaması gereken en erken zamanı, yani kabul edilebilir kesinti süresini gösterir.
İrtibat Ağacı: İşletme içinde ekipler, yöneticiler ve paydaşlarla iletişim kurmaktan kimin sorumlu olduğunu tanımlayan ve bildirim sürecini kolaylaştıran hiyerarşik iletişim yapısıdır.
Sıcak Site (Hot Site): Bir felaket durumunda kullanılmak üzere hem donanım hem de sistem yazılımının bulunduğu, kullanıma tamamen hazır bir dış saha bilgi işleme tesisidir.
İş Sürekliliği, Felaket Kurtarma ve İş Etki Analizi
Temel Kavramlar
Sıcak Site (Hot Site): Bir felaket durumunda hemen kullanılmak üzere hem donanım hem de sistem yazılımının kurulu olduğu, kullanıma tamamen hazır dış saha bilgi işleme tesisidir.
Ilık Site (Warm Site): Sıcak siteye benzer bir altyapıya sahip olan ancak kurtarma işlemi için gerekli olan tüm donanımlarla tam olarak donatılmamış yedekleme merkezidir.
Soğuk Site (Cold Site): Gerekli elektriksel ve fiziksel bileşenlere sahip olan ancak içerisinde bilgisayar donanımı barındırmayan, kurulumu zaman gerektiren yedekleme tesisidir.
İş Etki Analizi (BIA): İşletme hedefleri için hangi süreçlerin kritik olduğunu ve bu süreçlerdeki bir kesintinin işletmeye vereceği potansiyel zararları belirleme sürecidir.
Önemli Formüller
Kurtarma Süresi ve Tahammül İlişkisi: $MAO > RTO$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun