Deneyiminizi iyileştirmek, site trafiğini analiz etmek ve reklamları kişiselleştirmek için çerezler kullanıyoruz.
Detaylar için Gizlilik Politikası'nı inceleyebilirsiniz.
Sermaye Piyasası: Orta ve uzun vadeli fonların, sermaye piyasası araçları yoluyla tasarruf sahiplerinden fon talep edenlere aktarıldığı doğrudan finansman piyasasıdır.
Birincil Piyasa: Sermaye piyasası araçlarının ihraççıları tarafından ilk kez satışa sunulduğu, reel ekonomiye doğrudan kaynak ve sermaye birikimi sağlanan piyasadır.
İkincil Piyasa: Daha önce ihraç edilmiş araçların yatırımcılar arasında el değiştirdiği, likidite sağlayan ve birincil piyasa fiyatlarına baz teşkil eden piyasadır.
İhraççı: Yatırım fonları hariç tüzel kişiliği olan, araç ihraç eden veya halka arz eden kuruluşlardır; gerçek kişiler ihraççı sıfatı kazanamazlar.
Nitelikli Yatırımcı: Kurul düzenlemelerinde profesyonel müşteri olarak tanımlanan veya belirli portföy büyüklüğüne sahip, özel koruma ve sınıflandırma kriterlerine tabi yatırımcıdır.
Spot Piyasa: İşleme konu olan kıymetin ve bedelinin işlemin hemen ardından el değiştirdiği piyasadır; Borsa İstanbul Pay Piyasası buna örnektir.
Vadeli Piyasa: Forward, swap, futures ve opsiyon gibi araçların, teslimatı ileri bir tarihte yapılmak üzere bugünden alım satımının yapıldığı piyasa türüdür.
Kurumsal Yatırımcı: Mesleki faaliyet olarak diğer tasarruf sahiplerinden topladıkları fonları sermaye piyasasında değerlendiren kolektif yatırım kuruluşları gibi yapılardır.
Borsa: Sermaye piyasası araçlarının belirli kurallarla alınıp satıldığı, fiyatların ilan edildiği, likidite ve itibar sağlayan tüzel kişiliğe sahip kurumlardır.
Çerçeve Kanun: Ana esasları belirleyip detaylı düzenleme yetkisini uzmanlaşmış kamu otoritesi olan Kurul'a bırakan, piyasanın dinamik yapısına uygun kanun niteliğidir.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK): İkincil düzenleme yapma, denetleme, idari yaptırım uygulama ve suç duyurusunda bulunma yetkisine sahip düzenleyici ve denetleyici kamu kurumudur.
Kotasyon: Şirketlerin borsada işlem görebilmesi için gereken ekonomik büyüklük ve kriterleri sağladığını gösteren, borsaya kabul ve kayıt sürecidir.
Bireysel Yatırımcı: Kendi risk ve getiri tercihleri doğrultusunda tasarrufları ile sermaye piyasası aracı satın alan gerçek veya tüzel kişilerdir.
Finansal Piyasa: Tasarruf fazlası olan birimler ile kaynak ihtiyacı olan fon talep eden birimler arasındaki fon akışını sağlayan, tasarrufları yatırımlara dönüştüren sistemdir.
Veri Depolama Kuruluşları: Sermaye piyasası işlemleriyle ilgili verilerin merkezi bir şekilde toplanması ve saklanması amacıyla kurulan sermaye piyasası kurumudur.
İpotek Finansmanı Kuruluşları: Konut finansmanı kapsamında yapılan işlemlerden doğan alacakların devralınması ve bu alacaklara dayalı menkul kıymet ihracı gibi faaliyetleri yürütmek üzere kurulan uzmanlaşmış kurumlardır.
Sermaye Piyasası: Orta ve uzun vadeli fonların sermaye piyasası araçları ile el değiştirdiği piyasadır.
Birincil Piyasa: Sermaye piyasası araçlarının ilk kez ihraç edilip alıcılara satıldığı piyasadır.
İkincil Piyasa: Daha önce ihraç edilmiş araçların yatırımcılar arasında alınıp satıldığı, likidite sağlayan piyasadır.
İhraççı: Sermaye piyasası aracı çıkaran tüzel kişiler ve yatırım fonlarıdır (Kitle fonlaması hariç).
Nitelikli Yatırımcı: Kurumsal yatırımcılar ile belirli kriterleri karşılayan profesyonel müşterileri kapsayan kategoridir.
Çerçeve Kanun: Ana esasları belirleyip teknik detayları düzenleme yetkisini idari otoriteye (SPK) bırakan kanun yapısıdır.
Sık Yapılan Hatalar
Kitle fonlaması yoluyla fon toplayanların ihraççı sıfatına sahip olduğunu varsaymak (Kanun bu grubu tanım dışında tutmuştur).
Genel hükümlerin her türlü boşlukta doğrudan uygulanacağını sanmak (Özel kanunda SPKn'nun uygulanmayacağına dair ibare bulunması şartı göz ardı edilmemelidir).
Nitelikli yatırımcı kategorisinin sadece kurumsal yatırımcıları kapsadığını düşünmek (Belirli kriterleri sağlayan ve talebe dayalı profesyonel kabul edilen bireysel müşteriler de bu kapsama girer).
Sermaye piyasasının sadece hisse senedinden oluştuğunu sanmak (Tahvil, bono ve türev araçlar da dahildir).
İkincil piyasadaki işlemlerin şirkete doğrudan para kazandırdığını düşünmek (Para sadece yatırımcılar arasında el değiştirir).
Gerçek kişilerin doğrudan tahvil veya pay ihraç edebileceğini düşünmek (Yatırım fonları hariç tüzel kişilik şarttır).
Temel Kavramlar
Sermaye Piyasası: Orta ve uzun vadeli fonların, sermaye piyasası araçları yoluyla tasarruf sahiplerinden fon talep edenlere aktarıldığı doğrudan finansman piyasasıdır.
Birincil Piyasa: Sermaye piyasası araçlarının ihraççıları tarafından ilk kez satışa sunulduğu, reel ekonomiye doğrudan kaynak ve sermaye birikimi sağlanan piyasadır.
İkincil Piyasa: Daha önce ihraç edilmiş araçların yatırımcılar arasında el değiştirdiği, likidite sağlayan ve birincil piyasa fiyatlarına baz teşkil eden piyasadır.
İhraççı: Yatırım fonları hariç tüzel kişiliği olan, araç ihraç eden veya halka arz eden kuruluşlardır; gerçek kişiler ihraççı sıfatı kazanamazlar.
Nitelikli Yatırımcı: Kurul düzenlemelerinde profesyonel müşteri olarak tanımlanan veya belirli portföy büyüklüğüne sahip, özel koruma ve sınıflandırma kriterlerine tabi yatırımcıdır.
Spot Piyasa: İşleme konu olan kıymetin ve bedelinin işlemin hemen ardından el değiştirdiği piyasadır; Borsa İstanbul Pay Piyasası buna örnektir.
Vadeli Piyasa: Forward, swap, futures ve opsiyon gibi araçların, teslimatı ileri bir tarihte yapılmak üzere bugünden alım satımının yapıldığı piyasa türüdür.
Kurumsal Yatırımcı: Mesleki faaliyet olarak diğer tasarruf sahiplerinden topladıkları fonları sermaye piyasasında değerlendiren kolektif yatırım kuruluşları gibi yapılardır.
Borsa: Sermaye piyasası araçlarının belirli kurallarla alınıp satıldığı, fiyatların ilan edildiği, likidite ve itibar sağlayan tüzel kişiliğe sahip kurumlardır.
Çerçeve Kanun: Ana esasları belirleyip detaylı düzenleme yetkisini uzmanlaşmış kamu otoritesi olan Kurul'a bırakan, piyasanın dinamik yapısına uygun kanun niteliğidir.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK): İkincil düzenleme yapma, denetleme, idari yaptırım uygulama ve suç duyurusunda bulunma yetkisine sahip düzenleyici ve denetleyici kamu kurumudur.
Kotasyon: Şirketlerin borsada işlem görebilmesi için gereken ekonomik büyüklük ve kriterleri sağladığını gösteren, borsaya kabul ve kayıt sürecidir.
Bireysel Yatırımcı: Kendi risk ve getiri tercihleri doğrultusunda tasarrufları ile sermaye piyasası aracı satın alan gerçek veya tüzel kişilerdir.
Finansal Piyasa: Tasarruf fazlası olan birimler ile kaynak ihtiyacı olan fon talep eden birimler arasındaki fon akışını sağlayan, tasarrufları yatırımlara dönüştüren sistemdir.
Veri Depolama Kuruluşları: Sermaye piyasası işlemleriyle ilgili verilerin merkezi bir şekilde toplanması ve saklanması amacıyla kurulan sermaye piyasası kurumudur.
İpotek Finansmanı Kuruluşları: Konut finansmanı kapsamında yapılan işlemlerden doğan alacakların devralınması ve bu alacaklara dayalı menkul kıymet ihracı gibi faaliyetleri yürütmek üzere kurulan uzmanlaşmış kurumlardır.
Sermaye Piyasası: Orta ve uzun vadeli fonların sermaye piyasası araçları ile el değiştirdiği piyasadır.
Birincil Piyasa: Sermaye piyasası araçlarının ilk kez ihraç edilip alıcılara satıldığı piyasadır.
İkincil Piyasa: Daha önce ihraç edilmiş araçların yatırımcılar arasında alınıp satıldığı, likidite sağlayan piyasadır.
İhraççı: Sermaye piyasası aracı çıkaran tüzel kişiler ve yatırım fonlarıdır (Kitle fonlaması hariç).
Nitelikli Yatırımcı: Kurumsal yatırımcılar ile belirli kriterleri karşılayan profesyonel müşterileri kapsayan kategoridir.
Çerçeve Kanun: Ana esasları belirleyip teknik detayları düzenleme yetkisini idari otoriteye (SPK) bırakan kanun yapısıdır.
6362 Sayılı SPKn Amacı: Sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişini sağlamak ve yatırımcıların haklarını korumak amacıyla düzenlenen temel kanundur.
TCMB İstisnası: TCMB ve işlemleri, 47. maddedeki teminat sözleşmeleri hariç SPKn kapsamı dışındadır; bu kurum kurumsal yönetim ve yatırımcı tazmin sistemine tabi değildir.
Kamu İhraç İstisnaları: Hazine ve kamu varlık kiralama şirketlerinin ihraçlarında izahname hazırlama, Kurul onayı alma ve borçlanma aracı limitlerine uyma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Bankaların Tabi olduğu Rejim: Bankalar sermaye piyasası faaliyetlerinde SPKn'na tabi olmakla birlikte; kuruluş, muhasebe, bağımsız denetim ve temettü dağıtımı konularında kendi özel mevzuatlarına tabidirler.
Sermaye Piyasası Araçları: Menkul kıymetler, türev araçlar ve yatırım fonu katılma payları gibi Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer araçları içeren üst kavramdır.
Menkul Kıymetler: Paylar, borçlanma araçları ve menkul kıymetleştirilmiş varlıklara dayalı araçlar gibi ortaklık veya alacaklılık hakkı sağlayan, nakit akışı olan finansal araçlardır.
Türev Araçlar: Değeri bir dayanak varlığa, endekse veya değişkene bağlı olan; korunma veya spekülasyon amaçlı kullanılan ve genellikle düşük başlangıç teminatı ile işlem gören araçlardır.
Kaydi Sistem: Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın MKK tarafından bilgisayar ortamında ihraççı ve hak sahibi bazında izlendiği hukuki kayıt sistemidir.
Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK): Kaydi sistemin yürütülmesini sağlayan, özel hukuk tüzel kişiliğine sahip, anonim ortaklık şeklinde örgütlenmiş ve Kurul denetiminde olan kamu hizmeti kuruluşudur.
Açıklayıcı Kayıt Sistemi: MKK kayıtlarının kural olarak kurucu değil açıklayıcı nitelikte olmasıdır; ancak üçüncü kişilere karşı hakların ileri sürülmesinde MKK'ya bildirim tarihi esas alınır.
Teminat Sözleşmesi (Md. 47): MKK nezdinde kayden izlenen sermaye piyasası araçlarını konu alan, yazılı yapılması geçerlilik şartı olan ve mülkiyet devri veya rehin şeklinde kurulabilen sözleşmedir.
Resen Paraya Çevirme Yetkisi: Teminat alanın, temerrüt halinde herhangi bir adli merciden izin almadan veya süre vermeden teminat konusu araçları satarak alacağını mahsup edebilme yetkisidir.
Yapılandırılmış Finansman: Likit olmayan varlıkların bir havuzda toplanarak bunlara dayalı menkul kıymet ihraç edilmesi tekniğidir; ABS, MBS ve CDO gibi ürünleri kapsamaktadır.
Teminat Yöneticisi: Sermaye piyasası araçlarından doğan yükümlülüklerin teminatı olan varlıkların mülkiyetini devralan veya lehine sınırlı ayni hak tesis edilen genel saklama yetkili kuruluştur.
Depo Sertifikası: Yurt dışında yerleşik ihraççıların menkul kıymetlerinin fiziken veya kayden Türkiye'ye getirilmesi yerine, bunları temsil etmek üzere Türkiye'de kayden ihraç edilen ve izlenen sermaye piyasası aracıdır.
Yatırım Sözleşmeleri: Menkul kıymet veya türev araç kategorisine girmeyen ancak Kurul tarafından 'diğer sermaye piyasası araçları' başlığı altında bu kapsamda olduğu belirlenen sözleşmelerdir.
Kaldıraçlı İşlemler: Döviz, kıymetli madenler ve Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılan, yatırılan teminatın üzerinde işlem yapılmasına imkan veren türev araç türüdür.
Sigorta Şirketleri Rejimi: Sigorta şirketleri; kuruluş, gözetim, muhasebe ve bağımsız denetim standartları konularında SPKn yerine kendi özel kanunlarındaki hükümlere tabidirler.
Menkul Kıymetleştirme: Likit olmayan varlıkların havuzlanarak bunlara dayalı menkul kıymet ihraç edilmesi tekniği.
Açıklayıcı Kayıt Sistemi: MKK kayıtlarının hak tesisinde kurucu değil, açıklayıcı nitelikte olduğu ve aksi ispatlanabilir sistem.
Türev Araç: Değeri bir dayanak varlığa bağlı olan ve genellikle kaldıraç içeren vadeli işlem sözleşmeleri.
Teminat Yöneticisi: Saklama yetkisine sahip, teminata konu varlıkların mülkiyetini veya rehnini devralan yatırım kuruluşu.
Sık Yapılan Hatalar
Kitle fonlaması yoluyla fon toplayanların ihraççı sıfatına sahip olduğunu varsaymak (Kanun bu grubu tanım dışında tutmuştur).
Genel hükümlerin her türlü boşlukta doğrudan uygulanacağını sanmak (Özel kanunda SPKn'nun uygulanmayacağına dair ibare bulunması şartı göz ardı edilmemelidir).
Nitelikli yatırımcı kategorisinin sadece kurumsal yatırımcıları kapsadığını düşünmek (Belirli kriterleri sağlayan ve talebe dayalı profesyonel kabul edilen bireysel müşteriler de bu kapsama girer).
Sermaye piyasasının sadece hisse senedinden oluştuğunu sanmak (Tahvil, bono ve türev araçlar da dahildir).
İkincil piyasadaki işlemlerin şirkete doğrudan para kazandırdığını düşünmek (Para sadece yatırımcılar arasında el değiştirir).
Gerçek kişilerin doğrudan tahvil veya pay ihraç edebileceğini düşünmek (Yatırım fonları hariç tüzel kişilik şarttır).
Kambiyo senetlerinin (çek, poliçe, bono) SPKn Md. 47 kapsamında düzenlenen teminat sözleşmelerine konu olabileceğini düşünmek.
Mevduat ve katılım fonu ödemelerindeki aksamaların yatırımcı tazmin merkezi tarafından karşılanacağını varsaymak.
MKK kayıtlarının kurucu nitelikte olduğunu ve iyiniyetle hak iktisabına imkan tanıdığını sanmak (Kayıtlar kural olarak açıklayıcıdır).
Resen satış yetkisinin her durumda mülkiyet devri gerektirdiğini düşünmek (Mülkiyet teminat verende kalsa dahi sözleşmeyle bu yetki verilebilir).
MKK kayıtlarının her durumda 'kurucu' olduğunu düşünmek (Kural açıklayıcı olmasıdır).
Varantları menkul kıymet sanmak (Varantlar türev araç kategorisindedir).
Temel Kavramlar
6362 Sayılı SPKn Amacı: Sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişini sağlamak ve yatırımcıların haklarını korumak amacıyla düzenlenen temel kanundur.
TCMB İstisnası: TCMB ve işlemleri, 47. maddedeki teminat sözleşmeleri hariç SPKn kapsamı dışındadır; bu kurum kurumsal yönetim ve yatırımcı tazmin sistemine tabi değildir.
Kamu İhraç İstisnaları: Hazine ve kamu varlık kiralama şirketlerinin ihraçlarında izahname hazırlama, Kurul onayı alma ve borçlanma aracı limitlerine uyma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Bankaların Tabi olduğu Rejim: Bankalar sermaye piyasası faaliyetlerinde SPKn'na tabi olmakla birlikte; kuruluş, muhasebe, bağımsız denetim ve temettü dağıtımı konularında kendi özel mevzuatlarına tabidirler.
Sermaye Piyasası Araçları: Menkul kıymetler, türev araçlar ve yatırım fonu katılma payları gibi Kurulca bu kapsamda olduğu belirlenen diğer araçları içeren üst kavramdır.
Menkul Kıymetler: Paylar, borçlanma araçları ve menkul kıymetleştirilmiş varlıklara dayalı araçlar gibi ortaklık veya alacaklılık hakkı sağlayan, nakit akışı olan finansal araçlardır.
Türev Araçlar: Değeri bir dayanak varlığa, endekse veya değişkene bağlı olan; korunma veya spekülasyon amaçlı kullanılan ve genellikle düşük başlangıç teminatı ile işlem gören araçlardır.
Kaydi Sistem: Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın MKK tarafından bilgisayar ortamında ihraççı ve hak sahibi bazında izlendiği hukuki kayıt sistemidir.
Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK): Kaydi sistemin yürütülmesini sağlayan, özel hukuk tüzel kişiliğine sahip, anonim ortaklık şeklinde örgütlenmiş ve Kurul denetiminde olan kamu hizmeti kuruluşudur.
Açıklayıcı Kayıt Sistemi: MKK kayıtlarının kural olarak kurucu değil açıklayıcı nitelikte olmasıdır; ancak üçüncü kişilere karşı hakların ileri sürülmesinde MKK'ya bildirim tarihi esas alınır.
Teminat Sözleşmesi (Md. 47): MKK nezdinde kayden izlenen sermaye piyasası araçlarını konu alan, yazılı yapılması geçerlilik şartı olan ve mülkiyet devri veya rehin şeklinde kurulabilen sözleşmedir.
Resen Paraya Çevirme Yetkisi: Teminat alanın, temerrüt halinde herhangi bir adli merciden izin almadan veya süre vermeden teminat konusu araçları satarak alacağını mahsup edebilme yetkisidir.
Yapılandırılmış Finansman: Likit olmayan varlıkların bir havuzda toplanarak bunlara dayalı menkul kıymet ihraç edilmesi tekniğidir; ABS, MBS ve CDO gibi ürünleri kapsamaktadır.
Teminat Yöneticisi: Sermaye piyasası araçlarından doğan yükümlülüklerin teminatı olan varlıkların mülkiyetini devralan veya lehine sınırlı ayni hak tesis edilen genel saklama yetkili kuruluştur.
Depo Sertifikası: Yurt dışında yerleşik ihraççıların menkul kıymetlerinin fiziken veya kayden Türkiye'ye getirilmesi yerine, bunları temsil etmek üzere Türkiye'de kayden ihraç edilen ve izlenen sermaye piyasası aracıdır.
Yatırım Sözleşmeleri: Menkul kıymet veya türev araç kategorisine girmeyen ancak Kurul tarafından 'diğer sermaye piyasası araçları' başlığı altında bu kapsamda olduğu belirlenen sözleşmelerdir.
Kaldıraçlı İşlemler: Döviz, kıymetli madenler ve Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılan, yatırılan teminatın üzerinde işlem yapılmasına imkan veren türev araç türüdür.
Sigorta Şirketleri Rejimi: Sigorta şirketleri; kuruluş, gözetim, muhasebe ve bağımsız denetim standartları konularında SPKn yerine kendi özel kanunlarındaki hükümlere tabidirler.
Menkul Kıymetleştirme: Likit olmayan varlıkların havuzlanarak bunlara dayalı menkul kıymet ihraç edilmesi tekniği.
Açıklayıcı Kayıt Sistemi: MKK kayıtlarının hak tesisinde kurucu değil, açıklayıcı nitelikte olduğu ve aksi ispatlanabilir sistem.
Türev Araç: Değeri bir dayanak varlığa bağlı olan ve genellikle kaldıraç içeren vadeli işlem sözleşmeleri.
Teminat Yöneticisi: Saklama yetkisine sahip, teminata konu varlıkların mülkiyetini veya rehnini devralan yatırım kuruluşu.
Resen Satış Yetkisi: Teminat alanın, temerrüt halinde herhangi bir ihbar, süre verme veya adli makamdan izin alma şartı olmaksızın teminat konusu varlığı doğrudan paraya çevirme yetkisidir.
Teminat Yöneticisi: Teminata konu varlıkların mülkiyetini devralan veya lehine ayni hak tesis edilen, bu varlıkları yatırımcılar hesabına yöneten genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşudur.
İhraç: Sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılarak halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışını kapsayan hukuki ve finansal süreçlerin bütünüdür.
Halka Arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrıyı ve bu çağrı neticesinde gerçekleştirilen satış işlemlerini ifade eder.
İzahname: İhraççının finansal durumu, riskleri ve ihraç edilecek araçların özelliklerini içeren, halka arzda yatırımcıların bilinçli karar vermesini sağlayan ve SPK onayına tabi belgedir.
İhraç Belgesi: Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin ihraç edilmesi durumunda hazırlanan, araçların niteliği ve satış şartlarını içeren ve SPK tarafından onaylanan belgedir.
Kitle Fonlaması İstisnası: Kitle fonlaması yoluyla halktan para toplanması süreçlerinde, ihraççıların izahname veya ihraç belgesi hazırlama yükümlülüğünden muaf tutulmasını sağlayan özel düzenlemedir.
İzahname Özet Bölümü: İhraççıya ve araca ilişkin temel hak ve riskleri içeren kısa bölümdür; izahnamenin bütünüyle çelişmediği sürece tek başına hukuki sorumluluk doğurmaz.
Müteselsil Sorumluluk: Kamuyu aydınlatma belgelerindeki yanlış veya eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan, belgeyi imzalayanların veya imzalatan tüzel kişilerin birlikte sorumlu olması durumudur.
İlliyet Bağı Karinesi: Yanlış bilgi içeren belgenin ilanından sonra işlem yapan yatırımcının uğradığı zarar ile belge arasındaki bağın, ispat kolaylığı sağlamak amacıyla kurulmuş sayılmasıdır.
Bağımsız Denetim Görüşü: Finansal raporların Türkiye Muhasebe Standartları'na uygun olarak gerçeği dürüstçe yansıtıp yansıtmadığına dair bağımsız denetçiler tarafından sunulan profesyonel görüştür.
Teminat Varlıklarının Korunması: Teminat yöneticisine devredilen varlıkların yöneticinin mal varlığından ayrı izlenmesi ve yöneticinin borçları nedeniyle kamu alacakları dahil haczedilememesi kuralıdır.
Mülkiyetin Teminat Verende Kaldığı Sözleşme: Teminat alanın varlığı satma veya mülkiyetine geçirme yetkisinin sözleşmede açıkça tanımlanması gereken, mülkiyetin borçluda kaldığı teminat türüdür.
Beyanlar Hanesi Kaydı: Teminata konu varlığın teminaten devredildiğine ilişkin bilginin ilgili sicilin beyanlar hanesine kaydedilmesi zorunluluğudur.
Bilgi Sistemleri Denetimi: Sermaye piyasası kurumlarının teknolojik altyapılarının güvenliği ve bağımsızlığı için Kurul tarafından yapılan düzenleme ve denetim faaliyetidir.
Resen Satış Yetkisi: İhbar veya mahkeme izni gerekmeden teminatın paraya çevrilmesi.
Teminat Yöneticisi: Genel saklama yetkisine sahip, teminat varlıklarını yatırımcılar adına yöneten kuruluş.
İzahname: Halka arzlarda yatırımcıyı bilgilendiren en kapsamlı belge.
İhraç Belgesi: Halka arz edilmeksizin yapılan ihraçlarda kullanılan belge.
Kamuyu Aydınlatma: Yatırım kararını etkileyecek bilgilerin tam, doğru ve zamanında paylaşılması.
Sık Yapılan Hatalar
Kambiyo senetlerinin (çek, poliçe, bono) SPKn Md. 47 kapsamında düzenlenen teminat sözleşmelerine konu olabileceğini düşünmek.
Mevduat ve katılım fonu ödemelerindeki aksamaların yatırımcı tazmin merkezi tarafından karşılanacağını varsaymak.
MKK kayıtlarının kurucu nitelikte olduğunu ve iyiniyetle hak iktisabına imkan tanıdığını sanmak (Kayıtlar kural olarak açıklayıcıdır).
Resen satış yetkisinin her durumda mülkiyet devri gerektirdiğini düşünmek (Mülkiyet teminat verende kalsa dahi sözleşmeyle bu yetki verilebilir).
MKK kayıtlarının her durumda 'kurucu' olduğunu düşünmek (Kural açıklayıcı olmasıdır).
Varantları menkul kıymet sanmak (Varantlar türev araç kategorisindedir).
İzahnamenin Kurulca onaylanmasının, belgedeki bilgilerin doğruluğunun Kurulca garanti edildiği veya bir yatırım tavsiyesi olduğu düşünülmemelidir.
İzahnamenin tamamının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesinin zorunlu olduğu sanılmamalıdır; sadece yayımlandığı yerin ilanı yeterlidir.
İzahname onayının Kurulun bir garantisi veya tavsiyesi olduğunun sanılması.
Kitle fonlamasının izahname hazırlama yükümlülüğüne tabi olduğunun düşünülmesi.
Teminat yöneticisinin sorumluluğunun sözleşme ile kaldırılabileceğinin varsayılması.
Temel Kavramlar
Resen Satış Yetkisi: Teminat alanın, temerrüt halinde herhangi bir ihbar, süre verme veya adli makamdan izin alma şartı olmaksızın teminat konusu varlığı doğrudan paraya çevirme yetkisidir.
Teminat Yöneticisi: Teminata konu varlıkların mülkiyetini devralan veya lehine ayni hak tesis edilen, bu varlıkları yatırımcılar hesabına yöneten genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşudur.
İhraç: Sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılarak halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışını kapsayan hukuki ve finansal süreçlerin bütünüdür.
Halka Arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrıyı ve bu çağrı neticesinde gerçekleştirilen satış işlemlerini ifade eder.
İzahname: İhraççının finansal durumu, riskleri ve ihraç edilecek araçların özelliklerini içeren, halka arzda yatırımcıların bilinçli karar vermesini sağlayan ve SPK onayına tabi belgedir.
İhraç Belgesi: Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin ihraç edilmesi durumunda hazırlanan, araçların niteliği ve satış şartlarını içeren ve SPK tarafından onaylanan belgedir.
Kitle Fonlaması İstisnası: Kitle fonlaması yoluyla halktan para toplanması süreçlerinde, ihraççıların izahname veya ihraç belgesi hazırlama yükümlülüğünden muaf tutulmasını sağlayan özel düzenlemedir.
İzahname Özet Bölümü: İhraççıya ve araca ilişkin temel hak ve riskleri içeren kısa bölümdür; izahnamenin bütünüyle çelişmediği sürece tek başına hukuki sorumluluk doğurmaz.
Müteselsil Sorumluluk: Kamuyu aydınlatma belgelerindeki yanlış veya eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan, belgeyi imzalayanların veya imzalatan tüzel kişilerin birlikte sorumlu olması durumudur.
İlliyet Bağı Karinesi: Yanlış bilgi içeren belgenin ilanından sonra işlem yapan yatırımcının uğradığı zarar ile belge arasındaki bağın, ispat kolaylığı sağlamak amacıyla kurulmuş sayılmasıdır.
Bağımsız Denetim Görüşü: Finansal raporların Türkiye Muhasebe Standartları'na uygun olarak gerçeği dürüstçe yansıtıp yansıtmadığına dair bağımsız denetçiler tarafından sunulan profesyonel görüştür.
Teminat Varlıklarının Korunması: Teminat yöneticisine devredilen varlıkların yöneticinin mal varlığından ayrı izlenmesi ve yöneticinin borçları nedeniyle kamu alacakları dahil haczedilememesi kuralıdır.
Mülkiyetin Teminat Verende Kaldığı Sözleşme: Teminat alanın varlığı satma veya mülkiyetine geçirme yetkisinin sözleşmede açıkça tanımlanması gereken, mülkiyetin borçluda kaldığı teminat türüdür.
Beyanlar Hanesi Kaydı: Teminata konu varlığın teminaten devredildiğine ilişkin bilginin ilgili sicilin beyanlar hanesine kaydedilmesi zorunluluğudur.
Bilgi Sistemleri Denetimi: Sermaye piyasası kurumlarının teknolojik altyapılarının güvenliği ve bağımsızlığı için Kurul tarafından yapılan düzenleme ve denetim faaliyetidir.
Resen Satış Yetkisi: İhbar veya mahkeme izni gerekmeden teminatın paraya çevrilmesi.
Teminat Yöneticisi: Genel saklama yetkisine sahip, teminat varlıklarını yatırımcılar adına yöneten kuruluş.
İzahname: Halka arzlarda yatırımcıyı bilgilendiren en kapsamlı belge.
İhraç Belgesi: Halka arz edilmeksizin yapılan ihraçlarda kullanılan belge.
Kamuyu Aydınlatma: Yatırım kararını etkileyecek bilgilerin tam, doğru ve zamanında paylaşılması.
Sık Yapılan Hatalar
İzahnamenin Kurulca onaylanmasının, belgedeki bilgilerin doğruluğunun Kurulca garanti edildiği veya bir yatırım tavsiyesi olduğu düşünülmemelidir.
İzahnamenin tamamının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesinin zorunlu olduğu sanılmamalıdır; sadece yayımlandığı yerin ilanı yeterlidir.
İzahname onayının Kurulun bir garantisi veya tavsiyesi olduğunun sanılması.
Kitle fonlamasının izahname hazırlama yükümlülüğüne tabi olduğunun düşünülmesi.
Teminat yöneticisinin sorumluluğunun sözleşme ile kaldırılabileceğinin varsayılması.
Temel Kavramlar
Resen Satış Yetkisi: Teminat alanın, temerrüt halinde herhangi bir ihbar, süre verme veya adli makamdan izin alma şartı olmaksızın teminat konusu varlığı doğrudan paraya çevirme yetkisidir.
Teminat Yöneticisi: Teminata konu varlıkların mülkiyetini devralan veya lehine ayni hak tesis edilen, bu varlıkları yatırımcılar hesabına yöneten genel saklama yetkisine sahip yatırım kuruluşudur.
İhraç: Sermaye piyasası araçlarının ihraççılar tarafından çıkarılarak halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satışını kapsayan hukuki ve finansal süreçlerin bütünüdür.
Halka Arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrıyı ve bu çağrı neticesinde gerçekleştirilen satış işlemlerini ifade eder.
İzahname: İhraççının finansal durumu, riskleri ve ihraç edilecek araçların özelliklerini içeren, halka arzda yatırımcıların bilinçli karar vermesini sağlayan ve SPK onayına tabi belgedir.
İhraç Belgesi: Sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmeksizin ihraç edilmesi durumunda hazırlanan, araçların niteliği ve satış şartlarını içeren ve SPK tarafından onaylanan belgedir.
Kitle Fonlaması İstisnası: Kitle fonlaması yoluyla halktan para toplanması süreçlerinde, ihraççıların izahname veya ihraç belgesi hazırlama yükümlülüğünden muaf tutulmasını sağlayan özel düzenlemedir.
İzahname Özet Bölümü: İhraççıya ve araca ilişkin temel hak ve riskleri içeren kısa bölümdür; izahnamenin bütünüyle çelişmediği sürece tek başına hukuki sorumluluk doğurmaz.
Müteselsil Sorumluluk: Kamuyu aydınlatma belgelerindeki yanlış veya eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan, belgeyi imzalayanların veya imzalatan tüzel kişilerin birlikte sorumlu olması durumudur.
İlliyet Bağı Karinesi: Yanlış bilgi içeren belgenin ilanından sonra işlem yapan yatırımcının uğradığı zarar ile belge arasındaki bağın, ispat kolaylığı sağlamak amacıyla kurulmuş sayılmasıdır.
Bağımsız Denetim Görüşü: Finansal raporların Türkiye Muhasebe Standartları'na uygun olarak gerçeği dürüstçe yansıtıp yansıtmadığına dair bağımsız denetçiler tarafından sunulan profesyonel görüştür.
Teminat Varlıklarının Korunması: Teminat yöneticisine devredilen varlıkların yöneticinin mal varlığından ayrı izlenmesi ve yöneticinin borçları nedeniyle kamu alacakları dahil haczedilememesi kuralıdır.
Mülkiyetin Teminat Verende Kaldığı Sözleşme: Teminat alanın varlığı satma veya mülkiyetine geçirme yetkisinin sözleşmede açıkça tanımlanması gereken, mülkiyetin borçluda kaldığı teminat türüdür.
Beyanlar Hanesi Kaydı: Teminata konu varlığın teminaten devredildiğine ilişkin bilginin ilgili sicilin beyanlar hanesine kaydedilmesi zorunluluğudur.
Bilgi Sistemleri Denetimi: Sermaye piyasası kurumlarının teknolojik altyapılarının güvenliği ve bağımsızlığı için Kurul tarafından yapılan düzenleme ve denetim faaliyetidir.
Resen Satış Yetkisi: İhbar veya mahkeme izni gerekmeden teminatın paraya çevrilmesi.
Teminat Yöneticisi: Genel saklama yetkisine sahip, teminat varlıklarını yatırımcılar adına yöneten kuruluş.
İzahname: Halka arzlarda yatırımcıyı bilgilendiren en kapsamlı belge.
İhraç Belgesi: Halka arz edilmeksizin yapılan ihraçlarda kullanılan belge.
Kamuyu Aydınlatma: Yatırım kararını etkileyecek bilgilerin tam, doğru ve zamanında paylaşılması.
Geri Alma Hakkı: İzahnamede yapılan ek ve değişikliklerin yayımlanmasından itibaren iki iş günü içinde, daha önce talepte bulunmuş yatırımcılara tanınan ve herhangi bir cezai şart olmaksızın taleplerinden vazgeçmelerini sağlayan haktır.
Tam ve Nakden Ödeme İlkesi: Halka açık anonim ortaklıklarda pay bedellerinin tamamının peşin ödenmesi zorunluluğudur; bu sistemde halka kapalı şirketlerdeki taksitli ödeme (apel) usulüne izin verilmez.
Halka Açık Ortaklık: Kitle fonlaması hariç olmak üzere, payları halka arz edilmiş olan veya pay sahibi sayısı beş yüzü aşarak halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklıkları ifade eden yasal statüdür.
Halka Arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrı ve bu çağrıyı takip eden satış aşamalarının tamamını kapsayan eylemdir.
Kayıtlı Sermaye Sistemi: Esas sözleşmede belirlenen bir tavan dahilinde, genel kurul kararına ihtiyaç duyulmaksızın yönetim kurulu kararıyla sermaye artırımı yapılabilmesine imkan tanıyan alternatif sermaye sistemidir.
Çıkarılmış Sermaye: Kayıtlı sermaye sistemine tabi olan anonim ortaklıkların, satışı yapılmış paylarını temsil eden ve tam/nakden ödenmiş olan sermaye tutarını ifade eder.
Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu: İhraççının tedavülde bulunan borçlanma araçlarının sahiplerinden oluşan, ihraç şartlarının değiştirilmesi gibi kritik konularda karar alan ve asgari yarım nisapla toplanan kuruldur.
Örtülü Kazanç Aktarımı Yasağı: Halka açık ortaklıkların ilişkili oldukları kişilerle emsallere aykırı fiyat veya şartlarla işlem yaparak malvarlıklarını azaltmalarını veya kâr artışını engellemelerini önleyen emredici kuraldır.
Kâr Payı Avansı: Bir hesap döneminde verilecek toplam tutarı bir önceki yıl kârının yarısını aşamayan, ara dönem finansal tabloların dürüstlüğünden yönetim kurulu ve denetçilerin sorumlu olduğu ön ödemedir.
İlişkili Taraf İşlemleri: Halka açık ortaklıkların kendileriyle ilişkili taraflarla yaptıkları, bağımsız yönetim kurulu üyelerinin onayını veya onay yoksa genel kurul kararını gerektiren özel denetime tabi işlemlerdir.
Halka Arz Eden: Sahip olduğu sermaye piyasası araçlarını halka arz etmek üzere Kurula başvuran gerçek veya tüzel kişidir; bu kişi halka arz sonucunda ihraççı sıfatını kazanmaz.
Kayıtlı Sermaye Tavanı: Anonim ortaklıkların esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, yönetim kurulu kararı ile TTK'nın genel hükümlerine tabi olmaksızın çıkarabilecekleri azami sermaye miktarını gösterir.
İzahname Geçerlilik Süresi: İlk yayım tarihinden itibaren 12 ay boyunca yapılacak ihraçlarda, Kurulca onaylanmış ek ve değişikliklerin yayımlanması yeterlidir; bu süre sonunda tam izahname gerekir.
Bağımsız Denetçi Bildirim Yükümlülüğü: Denetçilerin, şirketteki mevzuat ihlallerini, faaliyetin sürekliliğini engelleyen durumları veya olumsuz görüş gerektiren hususları derhal Kurula bildirme zorunluluğudur.
İskontolu Pay İhracı: Payların piyasa fiyatının nominal değerin altında olması durumunda, Kurul izniyle nominal değerin altında bir fiyatla pay ihraç edilebilmesidir.
Borçlanma Aracı Temerrüt Belgesi: İhraççının ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde MKK tarafından verilen belgenin, İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilam niteliğinde (kesin delil) belge sayılmasıdır.
Pasif Örtülü Kazanç Aktarımı: Ortaklığın malvarlığını korumak veya artırmak için yapması beklenen faaliyetleri yapmayarak, ilişkili kişilerin malvarlığının artmasını sağlamasıdır.
İzahname Geri Alma Hakkı: İzahname değişikliklerinden sonra yatırımcıların 2 iş günü içinde taleplerini geri çekme hakkıdır.
Tam ve Nakden Ödeme: Pay bedellerinin taksitlendirilemeyeceği (apel sisteminin yasak olduğu) ilkesidir.
Halka Açık Sayılan Ortaklık: Fiilen halka arz yapmasa da pay sahibi sayısı 500'ü aşan anonim ortaklıklardır.
Kayıtlı Sermaye Sistemi: Yönetim kuruluna esas sözleşmedeki tavan dahilinde sermaye artırma yetkisi veren sistemdir.
Örtülü Kazanç Aktarımı: İlişkili kişilerle emsallere aykırı işlemler yaparak şirket malvarlığını azaltma yasağıdır.
Önemli Formüller
Kâr Payı Avansı Üst Sınırı
$KPA \le (ÖYDK / 2)$
KPA: Bir hesap döneminde verilecek toplam kâr payı avansı
ÖYDK: Bir önceki yıla ait dönem kârı
Örnek: Bir ortaklığın önceki yıl kârı 100 milyon TL ise, cari dönemde dağıtabileceği toplam kâr payı avansı 50 milyon TL'yi geçemez.
Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Karar Nisabı
$Karar \ge (NB / 2)$
NB: Tedavülde bulunan borçlanma araçlarının toplam nominal bedeli
Örnek: 10 milyon TL nominal değerli tahvil ihracında, kurulun karar alabilmesi için en az 5 milyon TL nominal tutarı temsil eden sahiplerin olumlu oyu gerekir.
Dağıtılabilir Kâr Matrahı Hesabı
$DKM = NK + B$
DKM: Dağıtılabilir Kâr Matrahı
NK: Net Kâr
B: Mali yıl içinde yapılan bağışlar
Örnek: Ortaklığın net kârı 100 birim, yıl içi bağışları 10 birim ise kâr dağıtım hesabı 110 birim üzerinden yapılır.
Azami Kâr Payı Avansı Limiti
$KPA_{max} = P_y \times 0.50$
KPA: Kâr Payı Avansı
P_y: Bir önceki yılın dönem kârı
Örnek: Önceki yıl kârı 100M TL ise, avans 50M TL'yi geçemez.
Sık Yapılan Hatalar
İzahnamenin Kurulca onaylanmasının, belgedeki bilgilerin doğruluğunun Kurulca garanti edildiği veya bir yatırım tavsiyesi olduğu düşünülmemelidir.
İzahnamenin tamamının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesinin zorunlu olduğu sanılmamalıdır; sadece yayımlandığı yerin ilanı yeterlidir.
İzahname onayının Kurulun bir garantisi veya tavsiyesi olduğunun sanılması.
Kitle fonlamasının izahname hazırlama yükümlülüğüne tabi olduğunun düşünülmesi.
Teminat yöneticisinin sorumluluğunun sözleşme ile kaldırılabileceğinin varsayılması.
Halka açık sayılan tüm anonim ortaklıkların borsada işlem görmesinin zorunlu olduğu sanılmamalıdır; kooperatif iştirakleri bu kuralın istisnasıdır.
Kâr payı dağıtımında payların elde tutulma süresine göre farklılık gözetileceği düşünülmemelidir; dağıtım anındaki tüm paylar eşittir.
Bağımsız denetim kuruluşlarının sadece raporu imzalayanlarla sınırlı sorumlu olduğu düşünülmemelidir; kuruluşlar doğan zararlardan raporu imzalayanlarla birlikte sorumludur.
Apel sisteminin (taksitli ödeme) halka açık şirketlerde geçerli olduğunu sanmak.
Kayıtlı sermaye sisteminin sadece halka açık şirketlere özgü olduğunu düşünmek.
Örtülü kazanç aktarımının sadece aktif bir satış/alış işlemiyle yapılabileceğini, ihmali davranışla yapılamayacağını varsaymak.
Temel Kavramlar
Geri Alma Hakkı: İzahnamede yapılan ek ve değişikliklerin yayımlanmasından itibaren iki iş günü içinde, daha önce talepte bulunmuş yatırımcılara tanınan ve herhangi bir cezai şart olmaksızın taleplerinden vazgeçmelerini sağlayan haktır.
Tam ve Nakden Ödeme İlkesi: Halka açık anonim ortaklıklarda pay bedellerinin tamamının peşin ödenmesi zorunluluğudur; bu sistemde halka kapalı şirketlerdeki taksitli ödeme (apel) usulüne izin verilmez.
Halka Açık Ortaklık: Kitle fonlaması hariç olmak üzere, payları halka arz edilmiş olan veya pay sahibi sayısı beş yüzü aşarak halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklıkları ifade eden yasal statüdür.
Halka Arz: Sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrı ve bu çağrıyı takip eden satış aşamalarının tamamını kapsayan eylemdir.
Kayıtlı Sermaye Sistemi: Esas sözleşmede belirlenen bir tavan dahilinde, genel kurul kararına ihtiyaç duyulmaksızın yönetim kurulu kararıyla sermaye artırımı yapılabilmesine imkan tanıyan alternatif sermaye sistemidir.
Çıkarılmış Sermaye: Kayıtlı sermaye sistemine tabi olan anonim ortaklıkların, satışı yapılmış paylarını temsil eden ve tam/nakden ödenmiş olan sermaye tutarını ifade eder.
Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu: İhraççının tedavülde bulunan borçlanma araçlarının sahiplerinden oluşan, ihraç şartlarının değiştirilmesi gibi kritik konularda karar alan ve asgari yarım nisapla toplanan kuruldur.
Örtülü Kazanç Aktarımı Yasağı: Halka açık ortaklıkların ilişkili oldukları kişilerle emsallere aykırı fiyat veya şartlarla işlem yaparak malvarlıklarını azaltmalarını veya kâr artışını engellemelerini önleyen emredici kuraldır.
Kâr Payı Avansı: Bir hesap döneminde verilecek toplam tutarı bir önceki yıl kârının yarısını aşamayan, ara dönem finansal tabloların dürüstlüğünden yönetim kurulu ve denetçilerin sorumlu olduğu ön ödemedir.
İlişkili Taraf İşlemleri: Halka açık ortaklıkların kendileriyle ilişkili taraflarla yaptıkları, bağımsız yönetim kurulu üyelerinin onayını veya onay yoksa genel kurul kararını gerektiren özel denetime tabi işlemlerdir.
Halka Arz Eden: Sahip olduğu sermaye piyasası araçlarını halka arz etmek üzere Kurula başvuran gerçek veya tüzel kişidir; bu kişi halka arz sonucunda ihraççı sıfatını kazanmaz.
Kayıtlı Sermaye Tavanı: Anonim ortaklıkların esas sözleşmelerinde hüküm bulunmak kaydıyla, yönetim kurulu kararı ile TTK'nın genel hükümlerine tabi olmaksızın çıkarabilecekleri azami sermaye miktarını gösterir.
İzahname Geçerlilik Süresi: İlk yayım tarihinden itibaren 12 ay boyunca yapılacak ihraçlarda, Kurulca onaylanmış ek ve değişikliklerin yayımlanması yeterlidir; bu süre sonunda tam izahname gerekir.
Bağımsız Denetçi Bildirim Yükümlülüğü: Denetçilerin, şirketteki mevzuat ihlallerini, faaliyetin sürekliliğini engelleyen durumları veya olumsuz görüş gerektiren hususları derhal Kurula bildirme zorunluluğudur.
İskontolu Pay İhracı: Payların piyasa fiyatının nominal değerin altında olması durumunda, Kurul izniyle nominal değerin altında bir fiyatla pay ihraç edilebilmesidir.
Borçlanma Aracı Temerrüt Belgesi: İhraççının ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde MKK tarafından verilen belgenin, İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilam niteliğinde (kesin delil) belge sayılmasıdır.
Pasif Örtülü Kazanç Aktarımı: Ortaklığın malvarlığını korumak veya artırmak için yapması beklenen faaliyetleri yapmayarak, ilişkili kişilerin malvarlığının artmasını sağlamasıdır.
İzahname Geri Alma Hakkı: İzahname değişikliklerinden sonra yatırımcıların 2 iş günü içinde taleplerini geri çekme hakkıdır.
Tam ve Nakden Ödeme: Pay bedellerinin taksitlendirilemeyeceği (apel sisteminin yasak olduğu) ilkesidir.
Halka Açık Sayılan Ortaklık: Fiilen halka arz yapmasa da pay sahibi sayısı 500'ü aşan anonim ortaklıklardır.
Kayıtlı Sermaye Sistemi: Yönetim kuruluna esas sözleşmedeki tavan dahilinde sermaye artırma yetkisi veren sistemdir.
Örtülü Kazanç Aktarımı: İlişkili kişilerle emsallere aykırı işlemler yaparak şirket malvarlığını azaltma yasağıdır.
Kurumsal Yönetim İlkeleri: Halka açık ortaklıkların yönetim usullerine ilişkin en iyi uygulama prensipleridir; SPK bu ilkeleri belirlemeye ve uyumu zorunlu tutmaya yetkilidir.
Yönetim Kontrolü: Ortaklığın oy haklarının %50'den fazlasına sahip olunması veya yönetim kurulu salt çoğunluğunu seçme hakkı veren imtiyazlı paylara sahip olma durumudur.
Zorunlu Pay Alım Teklifi: Yönetim kontrolünün elde edilmesi halinde, kontrolü sağlayan payların iktisabının açıklandığı tarihteki diğer ortaklara yönelik yapılan satın alma teklifidir.
Oy Haklarının Donması: Zorunlu pay alım teklifinin Kurulca belirlenen sürede yerine getirilmemesi halinde, yükümlülerin sahip olduğu oy haklarının kendiliğinden kullanılamaz hale gelmesidir.
Önemli Nitelikteki İşlemler: Birleşme, bölünme, tür değiştirme veya imtiyaz değişikliği gibi yatırımcı kararlarını etkileyen ve ortaklık yapısını temelden değiştiren stratejik işlemlerdir.
Ayrılma Hakkı: Önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurulda olumsuz oy kullanarak muhalefet şerhi işleten pay sahiplerinin, paylarını ortaklığa satarak çıkma hakkıdır.
Ortaklıktan Çıkarma Hakkı: Hakim ortağın oy haklarının %98 eşiğine ulaşması durumunda, azınlıkta kalan pay sahiplerinin paylarının iptalini ve kendisine satılmasını talep etme yetkisidir.
Satma Hakkı: Ortaklıktan çıkarma hakkının doğduğu durumlarda, azınlık pay sahiplerinin kendi paylarını adil bir bedel karşılığında hakim ortaktan satın almasını isteme hakkıdır.
Kitle Fonlaması: Bir projenin ihtiyacı olan fonun platformlar aracılığıyla halktan toplanmasıdır; bu faaliyet yatırım hizmeti veya yan hizmet kapsamında değerlendirilmez.
Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı: Kripto varlıkların alım satımı, transferi ve saklanması gibi faaliyetleri yürüten, kurulması ve faaliyete geçmesi için SPK'dan izin alması zorunlu olan kuruluştur.
Yan Hizmetler: Yatırım hizmetlerine ek olarak sunulan, icrası için ayrıca izin gerektirmeyen ancak münhasıran bir yatırım kuruluşu kurma amacı olamayacak faaliyetlerdir.
Yatırım Kuruluşu: Aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş esasları Kurulca belirlenen bankaları ve diğer sermaye piyasası kurumlarını kapsar.
Gönüllü Pay Alım Teklifi: Yönetim kontrolü değişikliği şartı aranmaksızın, pay sahiplerine yönelik olarak isteğe bağlı şekilde yapılan satın alma teklifidir.
Kısıtlanmış Yedek Akçe: Halka açık ortaklıkların kendi paylarını geri alması durumunda, geri alım bedeli tutarında özkaynaklar altında sınıflandırılması zorunlu olan yedek akçedir.
Gündeme Bağlılık İlkesi İstisnası: Halka açık ortaklıkların genel kurullarında, Kurulun görüşülmesini veya ortaklara duyurulmasını istediği hususların gündeme alınmasının zorunlu olmasıdır.
Kripto Varlık Cüzdanı: Kripto varlıkların transferini ve bu varlıklara ilişkin özel/açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı depolanmasını sağlayan yazılım, donanım veya sistemlerdir.
Kurumsal Yönetim: Halka açık ortaklıkların yönetim usullerine ilişkin en iyi uygulama prensipleri; SPK tarafından belirlenir.
Yönetim Kontrolü: Oy haklarının %50'den fazlasına sahip olmak veya yönetim kurulunun çoğunluğunu seçme yetkisine sahip olmak.
Ayrılma Hakkı: Önemli nitelikteki işlemlere muhalif kalan pay sahiplerinin, paylarını ortaklığa adil bir bedelden satarak çıkma hakkı.
Zorunlu Pay Alım Teklifi: Yönetim kontrolü değiştiğinde, diğer ortakların paylarını satın almak için yapılması gereken çağrı.
Kitle Fonlaması: Platformlar aracılığıyla bir proje için halktan para toplanması; yatırım hizmeti/yan hizmet sayılmaz.
Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcı: Kripto varlık alım-satım, saklama veya ilk satış hizmeti veren, SPK iznine tabi kuruluşlar.
Önemli Formüller
Kâr Payı Avansı Üst Sınırı
$KPA \le (ÖYDK / 2)$
KPA: Bir hesap döneminde verilecek toplam kâr payı avansı
ÖYDK: Bir önceki yıla ait dönem kârı
Örnek: Bir ortaklığın önceki yıl kârı 100 milyon TL ise, cari dönemde dağıtabileceği toplam kâr payı avansı 50 milyon TL'yi geçemez.
Borçlanma Aracı Sahipleri Kurulu Karar Nisabı
$Karar \ge (NB / 2)$
NB: Tedavülde bulunan borçlanma araçlarının toplam nominal bedeli
Örnek: 10 milyon TL nominal değerli tahvil ihracında, kurulun karar alabilmesi için en az 5 milyon TL nominal tutarı temsil eden sahiplerin olumlu oyu gerekir.
Dağıtılabilir Kâr Matrahı Hesabı
$DKM = NK + B$
DKM: Dağıtılabilir Kâr Matrahı
NK: Net Kâr
B: Mali yıl içinde yapılan bağışlar
Örnek: Ortaklığın net kârı 100 birim, yıl içi bağışları 10 birim ise kâr dağıtım hesabı 110 birim üzerinden yapılır.
Azami Kâr Payı Avansı Limiti
$KPA_{max} = P_y \times 0.50$
KPA: Kâr Payı Avansı
P_y: Bir önceki yılın dönem kârı
Örnek: Önceki yıl kârı 100M TL ise, avans 50M TL'yi geçemez.
Sık Yapılan Hatalar
Halka açık sayılan tüm anonim ortaklıkların borsada işlem görmesinin zorunlu olduğu sanılmamalıdır; kooperatif iştirakleri bu kuralın istisnasıdır.
Kâr payı dağıtımında payların elde tutulma süresine göre farklılık gözetileceği düşünülmemelidir; dağıtım anındaki tüm paylar eşittir.
Bağımsız denetim kuruluşlarının sadece raporu imzalayanlarla sınırlı sorumlu olduğu düşünülmemelidir; kuruluşlar doğan zararlardan raporu imzalayanlarla birlikte sorumludur.
Apel sisteminin (taksitli ödeme) halka açık şirketlerde geçerli olduğunu sanmak.
Kayıtlı sermaye sisteminin sadece halka açık şirketlere özgü olduğunu düşünmek.
Örtülü kazanç aktarımının sadece aktif bir satış/alış işlemiyle yapılabileceğini, ihmali davranışla yapılamayacağını varsaymak.
Yan hizmetlerin icrası için ayrıca izin alınması gerektiğini düşünmek (Yan hizmetler için ayrıca izin gerekmez, ihtiyaridir).
Münhasıran yan hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla bir yatırım kuruluşu kurulabileceğini varsaymak (Yatırım kuruluşları sadece yan hizmet için kurulamaz).
Kitle fonlaması faaliyetlerinin yatırım hizmeti veya yan hizmet kapsamında olduğunu sanmak (Kitle fonlaması bu kapsamların dışında tutulmuştur).
Halka açık ortaklık genel kuruluna katılmak için payların depo edilmesi (blokaj) gerektiğini düşünmek (Payların depo edilmesi şartı aranamaz).
Kitle fonlama platformlarını yatırım kuruluşu sanmak (Değillerdir).
Ayrılma hakkı bedelinin nominal değer olduğunu düşünmek (Adil bedeldir).
Yan hizmetler için SPK'dan ayrı lisans gerektiğini sanmak (İhtiyari ve ek hizmettir).
98% olan çıkarma hakkı oranını %90 veya %95 ile karıştırmak.
7
Kurumsal Yönetim, Önemli Nitelikteki İşlemler ve Yatırım Hizmetleri
Temel Kavramlar
Kurumsal Yönetim İlkeleri: Halka açık ortaklıkların yönetim usullerine ilişkin en iyi uygulama prensipleridir; SPK bu ilkeleri belirlemeye ve uyumu zorunlu tutmaya yetkilidir.
Yönetim Kontrolü: Ortaklığın oy haklarının %50'den fazlasına sahip olunması veya yönetim kurulu salt çoğunluğunu seçme hakkı veren imtiyazlı paylara sahip olma durumudur.
Zorunlu Pay Alım Teklifi: Yönetim kontrolünün elde edilmesi halinde, kontrolü sağlayan payların iktisabının açıklandığı tarihteki diğer ortaklara yönelik yapılan satın alma teklifidir.
Oy Haklarının Donması: Zorunlu pay alım teklifinin Kurulca belirlenen sürede yerine getirilmemesi halinde, yükümlülerin sahip olduğu oy haklarının kendiliğinden kullanılamaz hale gelmesidir.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Kurumsal Yönetim, Önemli Nitelikteki İşlemler ve Yatırım Hizmetleri • Sermaye Piyasası Faaliyetleri ve Kurumları
Temel Kavramlar
Kurumsal Yönetim İlkeleri: Halka açık ortaklıkların yönetim usullerine ilişkin en iyi uygulama prensipleridir; SPK bu ilkeleri belirlemeye ve uyumu zorunlu tutmaya yetkilidir.
Yönetim Kontrolü: Ortaklığın oy haklarının %50'den fazlasına sahip olunması veya yönetim kurulu salt çoğunluğunu seçme hakkı veren imtiyazlı paylara sahip olma durumudur.
Zorunlu Pay Alım Teklifi: Yönetim kontrolünün elde edilmesi halinde, kontrolü sağlayan payların iktisabının açıklandığı tarihteki diğer ortaklara yönelik yapılan satın alma teklifidir.
Oy Haklarının Donması: Zorunlu pay alım teklifinin Kurulca belirlenen sürede yerine getirilmemesi halinde, yükümlülerin sahip olduğu oy haklarının kendiliğinden kullanılamaz hale gelmesidir.
Önemli Formüller
Net Aktif Değer (NAD): $NAD = Varlıklar Toplamı - Borçlar Toplamı$
Net Aktif Değer (DSYO Sermayesi): $NAD = Toplam Varlıklar - Toplam Borçlar$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasası Faaliyetleri ve Kurumları • Sermaye Piyasası Altyapı Kuruluşları, Borsalar ve Yatırımcı Tazmin Merkezi
Temel Kavramlar
Yatırım Kuruluşu: Aracı kurumlar ile yatırım hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluş esasları Kurulca belirlenen diğer sermaye piyasası kurumlarını ve bankaları ifade eden üst kavramdır.
Aracı Kurum: Yatırım hizmet ve faaliyetlerinden alım satım aracılığı ile halka arz aracılığına ilişkin olanları münhasıran yerine getirmek üzere Kurulca yetkilendirilen yatırım kuruluşudur.
Kolektif Yatırım Kuruluşları: Halktan topladıkları sermaye ile riskin dağıtılması ilkesi çerçevesinde profesyonel yönetimle portföy işleten yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıdır.
Yatırım Fonu: Tüzel kişiliği bulunmayan, inançlı mülkiyet esaslarına göre portföy yönetim şirketince iç tüzükle kurulan ve tasarruf sahipleri hesabına işletilen mal varlığıdır.
Önemli Formüller
Net Aktif Değer (NAD): $NAD = Varlıklar Toplamı - Borçlar Toplamı$
Net Aktif Değer (DSYO Sermayesi): $NAD = Toplam Varlıklar - Toplam Borçlar$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasası Altyapı Kuruluşları, Borsalar ve Yatırımcı Tazmin Merkezi
Temel Kavramlar
Portföy Saklama Hizmeti: Kolektif yatırım kuruluşlarının varlıklarının saklanması ve yönetimiyle görevli, portföy yönetim şirketinden bağımsız hareket etmek zorunda olan ve bu şirketle aynı tüzel kişilik altında birleşemeyen hizmettir.
Merkezî Takas Kuruluşları: Borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçlarının teslimi, bedellerinin ödenmesi ve teminat yükümlülüklerinin ifasını yürüten, kuruluşuna Bakanın, faaliyetine ise Kurulun izin verdiği anonim ortaklıklardır.
Merkezî Karşı Taraf (CCP): Takas kuruluşunun alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettiği, temerrüt riskini azaltan ve yeterli sermaye ile bilgi işlem altyapısı gerektiren uygulamadır.
Takas Kesinliği: Sermaye piyasası araçlarının takas ve ödeme işlemlerinin, üyelerin faaliyetlerinin durdurulması veya iflası gibi durumlarda dahi geri alınamaz ve iptal edilemez olduğunu ifade eden hukuki güvencedir.
Sermaye Piyasasında Tasfiye, Denetim, Tedbirler ve Suçlar
Temel Kavramlar
YTM Halefiyeti: Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM), yatırımcılara ödediği tazmin tutarı kadar onların haklarına kendiliğinden sahip olur ve tasfiye sürecinde bu alacakları rücu etme yetkisi kazanır.
Tedrici Tasfiye: Yatırım kuruluşunun mal varlığının YTM tarafından nakde çevrilerek yatırımcıların tazmin edilmeyen bakiye alacaklarının ve YTM alacaklarının ödenmesi sürecidir; bu süreçte iflas kararı verilemez.
Garameten Ödeme: Tasfiye edilen kurumun aktiflerinin tüm alacakları karşılamaya yetmemesi durumunda, aynı gruptaki alacaklılara alacakları tutar oranında paylaştırma yapılarak gerçekleştirilen ödeme yöntemidir.
Ayni Dağıtım: Tazmin sürecinde öncelikle uygulanması gereken yöntem olup, sermaye piyasası araçlarının nakde çevrilmeden bulundukları hesap bazında hak sahiplerine doğrudan iade edilmesini ifade eder.
Önemli Formüller
Bilgi Suistimali Para Cezası Alt Sınırı: $Ceza \ge Menfaat \times 2$
Piyasa Dolandırıcılığı Para Cezası Alt Sınırı: $Ceza \ge Menfaat$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasasında Tasfiye, Denetim, Tedbirler ve Suçlar • Sermaye Piyasası Suçları, İdari Para Cezaları ve Kamuyu Aydınlatma Esasları
Temel Kavramlar
YTM Halefiyeti: Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM), yatırımcılara ödediği tazmin tutarı kadar onların haklarına kendiliğinden sahip olur ve tasfiye sürecinde bu alacakları rücu etme yetkisi kazanır.
Tedrici Tasfiye: Yatırım kuruluşunun mal varlığının YTM tarafından nakde çevrilerek yatırımcıların tazmin edilmeyen bakiye alacaklarının ve YTM alacaklarının ödenmesi sürecidir; bu süreçte iflas kararı verilemez.
Garameten Ödeme: Tasfiye edilen kurumun aktiflerinin tüm alacakları karşılamaya yetmemesi durumunda, aynı gruptaki alacaklılara alacakları tutar oranında paylaştırma yapılarak gerçekleştirilen ödeme yöntemidir.
Ayni Dağıtım: Tazmin sürecinde öncelikle uygulanması gereken yöntem olup, sermaye piyasası araçlarının nakde çevrilmeden bulundukları hesap bazında hak sahiplerine doğrudan iade edilmesini ifade eder.
Önemli Formüller
Bilgi Suistimali Para Cezası Alt Sınırı: $Ceza \ge Menfaat \times 2$
Piyasa Dolandırıcılığı Para Cezası Alt Sınırı: $Ceza \ge Menfaat$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasası Suçları, İdari Para Cezaları ve Kamuyu Aydınlatma Esasları • Kamuyu Aydınlatma ve Özel Durum Açıklamaları
Temel Kavramlar
Piyasa Dolandırıcılığı: Sermaye piyasası araçlarının fiyatları, arz ve talebi hakkında yanlış izlenim uyandırmak amacıyla işlem yapan veya yalan bilgi yayanlara uygulanan, 3-5 yıl hapis ve adli para cezası gerektiren suç tipidir.
Etkin Pişmanlık: Piyasa dolandırıcılığı veya örtülü kazanç aktarımı suçlarında, elde edilen menfaatin iki katının soruşturma başlamadan önce Hazineye ödenmesi halinde cezaya hükmolunmamasını sağlayan hukuki müessesedir.
Usulsüz Halka Arz: Kurul onaylı izahname yayımlama yükümlülüğünü yerine getirmeden halka arz gerçekleştiren veya ihraç belgesi olmaksızın satış yapanlara 2-5 yıl hapis cezası öngören suçtur.
İzinsiz Sermaye Piyasası Faaliyeti: Sermaye piyasasında düzenli uğraşı veya ticari faaliyet olarak icra edilen yatırım hizmetleri için Kuruldan izin almadan faaliyet gösterilmesi durumunda uygulanan cezai yaptırımdır.
Önemli Formüller
Tüzel Kişiler İçin Üst Sınır İdari Para Cezası: IPC_{max} = \max(Brüt Satış Hasılatı \times 0.01, Vergi Öncesi Kâr \times 0.20)$
Menfaat Temini Halinde Alt Sınır Cezası: IPC_{min} = Elde Edilen Menfaat \times 2$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
İçsel Bilgi: Sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek henüz kamuya açıklanmamış önemli bilgi, olay ve gelişmelerdir.
Sürekli Bilgi: İçsel bilgi tanımı dışında kalan, ihraççının sermaye yapısı veya yönetim kontrolü gibi mevzuatça belirlenen tüm diğer bilgi ve olayları kapsar.
Geleceğe Yönelik Değerlendirmeler: İhraççının gelecekteki performansına dair tahminlerini içeren, açıklanması zorunlu olmayan ancak açıklandığında yönetim kurulu onayı gerektiren beyanlardır.
İdari Sorumluluğu Bulunan Kişiler: İhraççının yönetim veya denetim organı üyeleri ile içsel bilgilere düzenli erişimi olan ve stratejik kararlar alma yetkisi bulunan gerçek kişilerdir.
Önemli Formüller
İdari Sorumlu İşlem Açıklama Eşiği: $Toplam İşlem Tutarı > 15.000.000 TL$
Kamuyu Aydınlatma ve Özel Durum Açıklamaları • Kamuyu Aydınlatma Esasları ve Kurumsal Yönetim İlkeleri
Temel Kavramlar
İçsel Bilgi: Sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek henüz kamuya açıklanmamış önemli bilgi, olay ve gelişmelerdir.
Sürekli Bilgi: İçsel bilgi tanımı dışında kalan, ihraççının sermaye yapısı veya yönetim kontrolü gibi mevzuatça belirlenen tüm diğer bilgi ve olayları kapsar.
Geleceğe Yönelik Değerlendirmeler: İhraççının gelecekteki performansına dair tahminlerini içeren, açıklanması zorunlu olmayan ancak açıklandığında yönetim kurulu onayı gerektiren beyanlardır.
İdari Sorumluluğu Bulunan Kişiler: İhraççının yönetim veya denetim organı üyeleri ile içsel bilgilere düzenli erişimi olan ve stratejik kararlar alma yetkisi bulunan gerçek kişilerdir.
Önemli Formüller
İdari Sorumlu İşlem Açıklama Eşiği: $Toplam İşlem Tutarı > 15.000.000 TL$
Kamuyu Aydınlatma Esasları ve Kurumsal Yönetim İlkeleri • TTK ve Sermaye Piyasası Mevzuatında Kurumsal Yönetim ve Pay Sahipliği Hakları
Temel Kavramlar
Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP): Borsada işlem gören ihraççıların içsel ve sürekli bilgilerini, ilgili formları kullanarak elektronik ortamda kamuya duyurdukları merkezi sistemdir.
Adillik İlkesi: Şirket yönetiminin azınlık ve yabancı ortaklar dahil tüm hak sahiplerine eşit davranmasını ve haklarının korunmasını güvence altına alan kurumsal yönetim sütunudur.
Şeffaflık İlkesi: Ticari sırlar hariç finansal ve finansal olmayan bilgilerin; zamanında, doğru, eksiksiz ve düşük maliyetle erişilebilir şekilde kamuya duyurulması yaklaşımıdır.
Hesap Verebilirlik: Yönetim kurulu üyelerinin anonim şirket tüzel kişiliğine ve pay sahiplerine karşı, sadece faaliyet sonrasını kapsayan hesap verme zorunluluğunu ifade eder.
Önemli Formüller
Yönetim Kurulu Sigorta Eşiği: $Sigorta Bedeli > 0.25 \times Şirket Sermayesi$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
TTK ve Sermaye Piyasası Mevzuatında Kurumsal Yönetim ve Pay Sahipliği Hakları
Temel Kavramlar
Azınlık Hakları: Kapalı anonim şirketlerde sermayenin en az %10'una, halka açık şirketlerde ise en az %5'ine sahip olan pay sahiplerine tanınan özel talep ve dava haklarıdır.
Kuruluş Belgeleri: Esas sözleşme, değerleme raporları ve devralma sözleşmeleri gibi belgeler olup, şirket tarafından tescilden itibaren 5 yıl süreyle saklanması zorunludur.
Eşit İşlem İlkesi: Pay sahiplerinin eşit şartlarda eşit muamele görmesini zorunlu kılan ilkedir; bu ilkeye aykırı yönetim kurulu kararları butlan (geçersizlik) yaptırımına tabidir.
Borçlanma Yasağı: Pay sahiplerinin, sermaye borçlarını ödemeden ve şirketin serbest yedek akçeleri geçmiş yıl zararlarını karşılamadan şirketten nakit borç alamamasını ifade eder.
Önemli Formüller
Yönetim Kurulu Sigorta Eşiği: $Sigorta Bedeli > 0.25 \times Şirket Sermayesi$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
TTK ve Sermaye Piyasası Mevzuatında Kurumsal Yönetim ve Pay Sahipliği Hakları • Kurumsal Yönetim İlkeleri ve İlişkili Taraf İşlemleri
Temel Kavramlar
Azınlık Hakları: Kapalı anonim şirketlerde sermayenin en az %10'una, halka açık şirketlerde ise en az %5'ine sahip olan pay sahiplerine tanınan özel talep ve dava haklarıdır.
Kuruluş Belgeleri: Esas sözleşme, değerleme raporları ve devralma sözleşmeleri gibi belgeler olup, şirket tarafından tescilden itibaren 5 yıl süreyle saklanması zorunludur.
Eşit İşlem İlkesi: Pay sahiplerinin eşit şartlarda eşit muamele görmesini zorunlu kılan ilkedir; bu ilkeye aykırı yönetim kurulu kararları butlan (geçersizlik) yaptırımına tabidir.
Borçlanma Yasağı: Pay sahiplerinin, sermaye borçlarını ödemeden ve şirketin serbest yedek akçeleri geçmiş yıl zararlarını karşılamadan şirketten nakit borç alamamasını ifade eder.
Önemli Formüller
Yönetim Kurulu Sigorta Eşiği: $Sigorta Bedeli > 0.25 \times Şirket Sermayesi$
Kurumsal Yönetim İlkeleri ve İlişkili Taraf İşlemleri • Kurumsal Yönetim İlkeleri, İlişkili Taraf İşlemleri ve Yatırımcı İlişkileri
Temel Kavramlar
Kurumsal Yönetim Gruplandırması: Halka açık ortaklıkların sistemik önemlerine göre piyasa değerleri ve fiili dolaşımdaki pay oranları dikkate alınarak üç gruba ayrılmasıdır.
Birinci Grup Ortaklıklar: Ortalama piyasa değeri 3 milyar TL’nin ve fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri 750 milyon TL’nin üzerinde olan en üst segment şirketlerdir.
İkinci Grup Ortaklıklar: Birinci grup dışında kalan, piyasa değeri 1 milyar TL ve fiili dolaşımdaki pay değeri 250 milyon TL üzerinde olan orta segment şirketlerdir.
Bağımsız Yönetim Kurulu Üyesi: Belirli kriterleri sağlayan, şirket yönetimiyle çıkar çatışması bulunmayan ve bankalarda sayısı 3'ten az olamayan kurul üyeleridir.
Kurumsal Yönetim İlkeleri, İlişkili Taraf İşlemleri ve Yatırımcı İlişkileri
Temel Kavramlar
Yaygın ve Süreklilik Arz Eden İşlemler: Ortaklıkların ilişkili taraflarıyla bir hesap dönemi içinde alışlarda maliyetin, satışlarda hasılatın %10'unu aşması öngörülen, yönetim kurulu raporu ve KAP açıklaması gerektiren işlemlerdir.
Yatırımcı İlişkileri Bölümü: Payları borsada işlem gören ortaklıklarda genel müdüre doğrudan bağlı çalışan, pay sahipliği haklarının korunmasını ve şirket ile yatırımcı iletişimini sağlayan zorunlu birimdir.
TRİK Sınırlamaları: Halka açık ortaklıkların sadece kendi tüzel kişilikleri, tam konsolide bağlı ortaklıkları ve olağan ticari faaliyetleri için üçüncü kişiler lehine teminat, rehin, ipotek ve kefalet verebilmesini ifade eden kısıtlamadır.
Önemli Nitelikteki İşlemler: Varlık alım-satımı gibi işlem tutarının aktif toplamına, hasılata veya şirket değerine oranının %10'u aşması durumunda bağımsız üyelerin onayını veya genel kurul kararını gerektiren kritik işlemlerdir.
Önemli Formüller
İlişkili Taraf Alış İşlemi Eşik Oranı: $\text{Oran} = (\text{İlişkili Taraf Alış Tutarı} / \text{Satışların Maliyeti}) \times 100$
İlişkili Taraf Satış İşlemi Eşik Oranı: $\text{Oran} = (\text{İlişkili Taraf Satış Tutarı} / \text{Hasılat}) \times 100$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Kurumsal Yönetim İlkeleri, İlişkili Taraf İşlemleri ve Yatırımcı İlişkileri • Kurumsal Yönetim İlkeleri ve Yatırım Fonları Esasları
Temel Kavramlar
Yaygın ve Süreklilik Arz Eden İşlemler: Ortaklıkların ilişkili taraflarıyla bir hesap dönemi içinde alışlarda maliyetin, satışlarda hasılatın %10'unu aşması öngörülen, yönetim kurulu raporu ve KAP açıklaması gerektiren işlemlerdir.
Yatırımcı İlişkileri Bölümü: Payları borsada işlem gören ortaklıklarda genel müdüre doğrudan bağlı çalışan, pay sahipliği haklarının korunmasını ve şirket ile yatırımcı iletişimini sağlayan zorunlu birimdir.
TRİK Sınırlamaları: Halka açık ortaklıkların sadece kendi tüzel kişilikleri, tam konsolide bağlı ortaklıkları ve olağan ticari faaliyetleri için üçüncü kişiler lehine teminat, rehin, ipotek ve kefalet verebilmesini ifade eden kısıtlamadır.
Önemli Nitelikteki İşlemler: Varlık alım-satımı gibi işlem tutarının aktif toplamına, hasılata veya şirket değerine oranının %10'u aşması durumunda bağımsız üyelerin onayını veya genel kurul kararını gerektiren kritik işlemlerdir.
Önemli Formüller
İlişkili Taraf Alış İşlemi Eşik Oranı: $\text{Oran} = (\text{İlişkili Taraf Alış Tutarı} / \text{Satışların Maliyeti}) \times 100$
İlişkili Taraf Satış İşlemi Eşik Oranı: $\text{Oran} = (\text{İlişkili Taraf Satış Tutarı} / \text{Hasılat}) \times 100$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Kurumsal Yönetim İlkeleri ve Yatırım Fonları Esasları • Yatırım Fonları, Şemsiye Fon Türleri ve Operasyonel Esaslar
Temel Kavramlar
Bağımsız Yönetim Kurulu Üyesi: Şirket ve ilişkili taraflarıyla son beş yılda istihdam veya sermaye bağı bulunmayan, görevini hiçbir etki altında kalmadan yapabilen ve kâr payı almayan üyedir.
İcrada Görevli Olmayan Üye: Yönetim kurulu üyeliği haricinde şirkette idari görevi bulunmayan ve şirketin günlük iş akışına müdahil olmayan, çoğunluğu oluşturması gereken üyedir.
Şemsiye Fon: Katılma payları tek bir içtüzük kapsamında ihraç edilen tüm alt fonları kapsayan, tüzel kişiliği bulunmayan ancak malvarlığı korunan yatırım fonu yapısıdır.
Katılım Şemsiye Fonu: Portföyünün tamamı kira sertifikaları, katılma hesapları ve altın gibi faize dayalı olmayan para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan fonları kapsayan türdür.
Önemli Formüller
Bağımsız Üye Sayısı Alt Sınırı: $Bağımsız Üye Sayısı \geq Toplam Üye Sayısı / 3$
Yönetim Kurulu Kusur Sigortası Eşiği: $Sigorta Bedeli > Şirket Sermayesi \times 0.25$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Yatırım Fonları, Şemsiye Fon Türleri ve Operasyonel Esaslar
Temel Kavramlar
Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu: Fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak yerli ve/veya yabancı kamu veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırıldığı fonları kapsayan yapıdır.
Para Piyasası Şemsiye Fonu: Portföyünün tamamı vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek araçlardan oluşan ve ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonlardır.
Hisse Senedi Yoğun Fon: Fon portföy değerinin en az %80’i devamlı olarak Borsa İstanbul’da işlem gören ihraççı paylarından oluşan, hisse senedi veya serbest şemsiye fonuna bağlı fonlardır.
Fon Sepeti Şemsiye Fonu: Fon toplam değerinin en az %80’ini diğer fonların ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşturan, kolektif yatırım araçlarına odaklı fon türüdür.
Önemli Formüller
Fon Birim Pay Değeri Hesaplaması: $Birim Pay Değeri = \frac{Fon Toplam Değeri}{Katılma Paylarının Sayısı}$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Yatırım Fonları, Şemsiye Fon Türleri ve Operasyonel Esaslar • Yatırım Fonları Portföy Sınırlamaları ve Operasyonel Esaslar
Temel Kavramlar
Borçlanma Araçları Şemsiye Fonu: Fon toplam değerinin en az %80’inin devamlı olarak yerli ve/veya yabancı kamu veya özel sektör borçlanma araçlarına yatırıldığı fonları kapsayan yapıdır.
Para Piyasası Şemsiye Fonu: Portföyünün tamamı vadesine en fazla 184 gün kalmış likiditesi yüksek araçlardan oluşan ve ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonlardır.
Hisse Senedi Yoğun Fon: Fon portföy değerinin en az %80’i devamlı olarak Borsa İstanbul’da işlem gören ihraççı paylarından oluşan, hisse senedi veya serbest şemsiye fonuna bağlı fonlardır.
Fon Sepeti Şemsiye Fonu: Fon toplam değerinin en az %80’ini diğer fonların ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşturan, kolektif yatırım araçlarına odaklı fon türüdür.
Önemli Formüller
Fon Birim Pay Değeri Hesaplaması: $Birim Pay Değeri = \frac{Fon Toplam Değeri}{Katılma Paylarının Sayısı}$
İskontolu ve TÜFE'ye Endeksli Araç Vadesi: $V = itfa\_tarihine\_kalan\_sure$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Yatırım Fonları Portföy Sınırlamaları ve Operasyonel Esaslar • Garantili ve Koruma Amaçlı Fonlar ile TSPB Meslek Kuralları
Temel Kavramlar
Giriş-Çıkış Komisyonu: Yatırımcıların pay alım satımında ödediği, ancak ilişkili fonların birbirine yatırım yapması durumunda tahsil edilmesi yasak olan maliyet kalemidir.
Pay Grupları: Aynı fon çatısı altında farklı yönetim ücreti veya komisyon oranları uygulanarak oluşturulan, yatırımcı bazlı özelleştirilmiş bölümlerdir.
5/40 Kuralı: Fon toplam değerinin %5’inden fazla yatırım yapılan ihraççıların toplam ağırlığının fonun %40’ını aşamayacağını belirten risk dağıtım kuralıdır.
İhraççı Sınırlaması: Fonun toplam değerinin %10’undan fazlasının tek bir ihraççının sermaye piyasası araçlarına yatırılamayacağını öngören temel sınırlamadır.
Önemli Formüller
İskontolu ve TÜFE'ye Endeksli Araç Vadesi: $V = itfa\_tarihine\_kalan\_sure$
Garantili ve Koruma Amaçlı Fonlar ile TSPB Meslek Kuralları
Temel Kavramlar
Garantili Fonlar: Yatırımcının başlangıç yatırımının belirli bir kısmının veya tamamının geri ödeneceğinin bir garantör tarafından taahhüt edildiği, vadesi asgari 6 ay olan fon türüdür.
Koruma Amaçlı Fonlar: Yatırımcının başlangıç yatırımının korunmasını hedefleyen bir strateji izleyen, ancak garantör desteği olmaksızın belirli varlıklara yatırım yapan ve vadesi en az 6 ay olan fonlardır.
Garantör: Garantili fonlarda yatırımcılara taahhüt edilen tutarın fon tarafından karşılanamayan kısmını ödemeyi üstlenen, belirli derecelendirme notuna sahip banka veya sigorta şirketidir.
Fon Toplam Gider Oranı: Yönetim ücreti dahil fondan karşılanan tüm giderlerin toplamının, fon toplam değerine oranını ifade eden ve fon türüne göre SPK tarafından azami sınırları belirlenen orandır.
Önemli Formüller
Değiştirme Oranı: $\text{Bünyesinde Birleşilecek Fon Birim Pay Değeri} / ext{Sona Erecek Fon Birim Pay Değeri}$
Birleşme Sonrası Yeni Pay Sayısı: $\text{Sona Eren Fon Pay Sayısı} / ext{Değiştirme Oranı}$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasasında Meslek Kuralları ve Etik İlkeler
Temel Kavramlar
Uygunluk Testi: Müşterinin mali durumu, yatırım amaçları ve risk tercihlerine göre bir ürünün uygun olup olmadığını belirleyen, eksik bilgi durumunda hizmet verilmemesi uyarısını içeren süreçtir.
Sadakat ve Özen Borcu: Üyelerin, müşterilerin çıkarlarını her zaman kendi çıkarlarının üzerinde tutarak, basiretli bir tacir gibi dikkatli, dürüst ve tarafsız davranma yükümlülüğüdür.
Çıkar Çatışması: Üye ile müşteri veya müşteriler arasında menfaatlerin çelişmesi durumudur; önlenemediği takdirde öncelikle müşteri menfaati gözetilmeli ve durum müşteriye bildirilmelidir.
Sır Saklama Yükümlülüğü: Müşterilere ait kimlik ve faaliyet bilgilerinin, kanunen yetkili merciler dışındaki üçüncü şahıslara açıklanmaması ve kişisel menfaat için kullanılmaması kuralıdır.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasasında Meslek Kuralları ve Etik İlkeler • Sermaye Piyasasında Etik Kurallar ve Mesleki Davranış İlkeleri
Temel Kavramlar
Uygunluk Testi: Müşterinin mali durumu, yatırım amaçları ve risk tercihlerine göre bir ürünün uygun olup olmadığını belirleyen, eksik bilgi durumunda hizmet verilmemesi uyarısını içeren süreçtir.
Sadakat ve Özen Borcu: Üyelerin, müşterilerin çıkarlarını her zaman kendi çıkarlarının üzerinde tutarak, basiretli bir tacir gibi dikkatli, dürüst ve tarafsız davranma yükümlülüğüdür.
Çıkar Çatışması: Üye ile müşteri veya müşteriler arasında menfaatlerin çelişmesi durumudur; önlenemediği takdirde öncelikle müşteri menfaati gözetilmeli ve durum müşteriye bildirilmelidir.
Sır Saklama Yükümlülüğü: Müşterilere ait kimlik ve faaliyet bilgilerinin, kanunen yetkili merciler dışındaki üçüncü şahıslara açıklanmaması ve kişisel menfaat için kullanılmaması kuralıdır.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasasında Etik Kurallar ve Mesleki Davranış İlkeleri
Temel Kavramlar
Gerçekdışı Gösterim: Sermaye piyasası çalışanının sunduğu faaliyetlerle ilgili bilinçli olarak yanlış bilgi vermesi, verileri ihmal etmesi veya olumsuz bilgileri saklayarak yanıltıcı izlenim oluşturmasıdır.
İntihal: Başkaları tarafından derlenmiş verileri veya raporları özgün kaynağa atıf yapmadan kullanarak, bilginin kendisi tarafından hazırlandığı izlenimini yaratmak ve fikri hakları ihlal etmektir.
Getiri Taahhüdü Yasağı: Yatırım getirilerini etkileyen değişkenlerin kontrol edilemezliği nedeniyle, müşterilere belirli bir kazanç oranının garanti edilmesinin güven sarsıcı bulunarak yasaklanmasıdır.
Mesleki Uzmanlığa Uygun Olmayan Davranış: Mevzuata açıkça aykırı olmasa dahi, dürüstlük ve itibarı zedeleyen, alkol kullanımı gibi mesleki güvenilirliği ve piyasa işleyişini olumsuz etkileyen her türlü eylemdir.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasasında Davranış Kuralları ve Etik İlkeler
Temel Kavramlar
Adil Davranma: Müşterilere her durumda eşit davranmak yerine, aynı nitelik ve niceliklere sahip farklı müşterilere aynı koşullarda davranmayı ve çıkar çatışmalarını önlemeyi ifade eder.
Uygunluk Testi: Müşterinin yatırım deneyimi, risk-getiri hedefleri ve mali kısıtlarını belirlemek için kullanılan, yatırım hizmeti sunulmadan önce yapılması ve düzenli güncellenmesi zorunlu standart testtir.
Performans Sunumu: Yatırım sonuçlarının tam, doğru ve karşılaştırılabilir verilerle sunulmasıdır; geçmiş getirilerin gelecek için bir garanti veya taahhüt olarak kullanılmamasını gerektirir.
Gizliliğin Korunması: Müşteri bilgilerinin yasal zorunluluk, suç duyurusu veya müşteri rızası dışındaki hallerde saklı tutulmasıdır; bu yükümlülük iş ilişkisi sona erse dahi devam eder.
Önemli Formüller
Kişisel İşlem Sınırı (Kurum İçi Örnek): $İşlem Hacmi \le 10 \times Brüt Maaş$
Kişisel İşlem Tutar Sınırı (Örnek Kurum İçi Kural): $T_{azami} = Maaş_{brüt} imes 10$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasasında Davranış Kuralları ve Etik İlkeler • Sermaye Piyasası Çalışanları İçin Mesleki Davranış İlkeleri ve Etik Kurallar
Temel Kavramlar
Adil Davranma: Müşterilere her durumda eşit davranmak yerine, aynı nitelik ve niceliklere sahip farklı müşterilere aynı koşullarda davranmayı ve çıkar çatışmalarını önlemeyi ifade eder.
Uygunluk Testi: Müşterinin yatırım deneyimi, risk-getiri hedefleri ve mali kısıtlarını belirlemek için kullanılan, yatırım hizmeti sunulmadan önce yapılması ve düzenli güncellenmesi zorunlu standart testtir.
Performans Sunumu: Yatırım sonuçlarının tam, doğru ve karşılaştırılabilir verilerle sunulmasıdır; geçmiş getirilerin gelecek için bir garanti veya taahhüt olarak kullanılmamasını gerektirir.
Gizliliğin Korunması: Müşteri bilgilerinin yasal zorunluluk, suç duyurusu veya müşteri rızası dışındaki hallerde saklı tutulmasıdır; bu yükümlülük iş ilişkisi sona erse dahi devam eder.
Önemli Formüller
Kişisel İşlem Sınırı (Kurum İçi Örnek): $İşlem Hacmi \le 10 \times Brüt Maaş$
Kişisel İşlem Tutar Sınırı (Örnek Kurum İçi Kural): $T_{azami} = Maaş_{brüt} imes 10$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Sermaye Piyasası Çalışanları İçin Mesleki Davranış İlkeleri ve Etik Kurallar • Çıkar Çatışmaları ve TSPB Disiplin Yönetmeliği
Temel Kavramlar
Sadakat Borcu: Çalışanın müşteriye karşı öncelikli sorumluluğudur; ancak sermaye piyasasına güven işverene borcun önünde gelir ve suç duyurusu bu borcun istisnasıdır.
Kayma (Slippage): Müşteri emirlerinin iletilmesi sırasında gerçekleşen fiyatın, olması gerekenden daha kötü bir seviyede oluşması durumunu ifade eden teknik bir terimdir.
Kişisel Yatırım Sınırı: Kurum içi düzenlemelerle getirilen, personelin aylık işlem tutarının brüt maaşının 10 katını ve 100 adet işlemi aşamayacağını belirten sınırlamadır.
Menfaat Bildirimi: Çalışanın üçüncü kişilerden hediye veya ücret kabul etmeden önce işvereninden e-posta gibi yöntemlerle yazılı izin alması zorunluluğunu ifade eder.
Önemli Formüller
Kişisel İşlem Tutarı Sınırı: $T_{max} = M_{brüt} \times 10$
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun
Çıkar Çatışması: Sermaye piyasası faaliyetlerinde doğması kaçınılmaz olan, müşterinin bilgilendirilmesi ve risk bildirim formunda yer alması gereken, şeffaflığı hedefleyen durumdur.
İşlemlerin Öncelik Sırası: Çalışanın işlemlerde sırasıyla önce müşteriye, sonra işverene ve en son kendi menfaatine öncelik vermesi gereken, etik ihlalleri önleyen temel sıralama kuralıdır.
Uyarı Cezası: Mesleğin icrasında ve müşteri talimatlarında dikkatsiz davranan üyeye, yükümlülüklerinde daha itinalı olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesini ifade eder.
Kınama Cezası: Üyenin mesleğinde kusurlu veya kasıtlı hatalı olduğunun yazı ile bildirildiği, uyarıdan daha ağır olan ve belirli durumlarda tekerrürle verilen disiplin cezasıdır.
Tüm ders notlarına erişmek için ücretsiz kayıt olun