Finansal Piyasalar Ders Notları

Para ve sermaye piyasaları, finansal kurumlar

Bu Dersin Sorularını Ücretsiz Dene 🎧 Sesli Anlatımı Dinle Ücretsiz PDF özeti indir

42 bölüm İlk 6 bölüm ücretsiz 2 güncelleme

Son gözden geçirme: 18 Eylül 2026

42 bölümün ilk 6 bölümü kayıt olmadan açık, kalan 36 bölüm lisansla açılıyor. Ücretsiz PDF özet bu açık bölümleri kapsar.

Resmî kaynak: SPL çalışma notu (ders kodu 1006)

Bu özet, SPL'nin yayımladığı resmî sınav çalışma notlarına göre hazırlanır ve 30.06.2026 tarihli güncellemeyi kapsar. SPL güncelleme tablosu (PDF) · Bu derste neler değişti?

İçerik Tablosu

Ücretsiz PDF özeti indir Finansal Piyasalar · açık bölümlerin özeti, formül tablosu · kayıt gerekmez

1 Finansal Piyasalar ve Borsa İstanbul'un Hukuki Yapısı
2 Finansal Piyasalar ve Borsa İstanbul'un Hukuki Yapısı • Borsa İstanbul Teşkilat Yapısı, Yönetim Esasları ve Disiplin Hükümleri
3 Borsa İstanbul Teşkilat Yapısı, Yönetim Esasları ve Disiplin Hükümleri · 2. bölümün tekrarı
4 Borsa İstanbul Teşkilat Yapısı, Yönetim Esasları ve Disiplin Hükümleri • Borsa İstanbul İşlem Yetkisi, Kotasyon ve Finansal Ölçütler Esasları
5 Borsa İstanbul İşlem Yetkisi, Kotasyon ve Finansal Ölçütler Esasları • Finansal Ölçütler, Yatırım Araçları ve Borsa İstanbul İşlem Esasları
6 Finansal Ölçütler, Yatırım Araçları ve Borsa İstanbul İşlem Esasları · 5. bölümün tekrarı
7 Finansal Ölçütler, Yatırım Araçları ve Borsa İstanbul İşlem Esasları • Borsa İstanbul Pay Piyasası İşlem Yöntemleri ve Pazar Yapısı
8 Borsa İstanbul Pay Piyasası İşlem Yöntemleri ve Pazar Yapısı • Pay Piyasası İşlem Esasları ve Özel İşlemler
9 Pay Piyasası İşlem Esasları ve Özel İşlemler
10 Pay Piyasası İşlem Esasları ve Özel İşlemler • Tek Fiyat İşlem Yöntemi ve Piyasa Yapıcılık Esasları
11 Tek Fiyat İşlem Yöntemi ve Piyasa Yapıcılık Esasları • Piyasa Yapıcılık ve Likidite Sağlayıcılık Esasları
12 Piyasa Yapıcılık ve Likidite Sağlayıcılık Esasları • Pay Piyasası İşlem Esasları, Likidite Sağlayıcılık ve Devre Kesiciler
13 Pay Piyasası İşlem Esasları, Likidite Sağlayıcılık ve Devre Kesiciler
14 Pay Piyasası İşlem Esasları, Likidite Sağlayıcılık ve Devre Kesiciler • Pay Piyasası İşlem Kuralları, Emir Türleri ve Operasyonel Esaslar
15 Pay Piyasası İşlem Kuralları, Emir Türleri ve Operasyonel Esaslar • Borsa İstanbul Pay ve Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş Esasları
16 Borsa İstanbul Pay ve Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş Esasları
17 Borsa İstanbul Pay ve Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş Esasları • Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş ve Emir Esasları
18 Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş ve Emir Esasları • Borçlanma Araçları Piyasası İşleyişi ve Enstrüman Tanımlama Standartları
19 Borçlanma Araçları Piyasası İşleyişi ve Enstrüman Tanımlama Standartları
20 Borçlanma Araçları Piyasası İşleyişi ve Enstrüman Tanımlama Standartları • Borsa İstanbul Borçlanma Araçları, Para ve Swap Piyasaları İşleyiş Esasları
21 Borsa İstanbul Borçlanma Araçları, Para ve Swap Piyasaları İşleyiş Esasları • Borsa İstanbul Swap ve Vadeli İşlem (VİOP) Piyasaları İşleyiş Esasları
22 Borsa İstanbul Swap ve Vadeli İşlem (VİOP) Piyasaları İşleyiş Esasları
23 Borsa İstanbul Swap ve Vadeli İşlem (VİOP) Piyasaları İşleyiş Esasları • VİOP İşlem Esasları, Seans Akışı ve Emir Yönetimi
24 VİOP İşlem Esasları, Seans Akışı ve Emir Yönetimi • VİOP Emir Kuralları, Seans İşleyişi ve Piyasa Yapıcılık Esasları
25 VİOP Emir Kuralları, Seans İşleyişi ve Piyasa Yapıcılık Esasları • VİOP Piyasa Yapıcılık, Özsermaye Halleri ve Olağanüstü Durum Prosedürleri
26 VİOP Piyasa Yapıcılık, Özsermaye Halleri ve Olağanüstü Durum Prosedürleri
27 VİOP Piyasa Yapıcılık, Özsermaye Halleri ve Olağanüstü Durum Prosedürleri • Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası İşlem Esasları
28 Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası İşlem Esasları • Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası ve Tezgahüstü Piyasalar
29 Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası ve Tezgahüstü Piyasalar • Tezgah Üstü Piyasalar, Türev Araçlar ve TCMB Para Politikası Stratejileri
30 Tezgah Üstü Piyasalar, Türev Araçlar ve TCMB Para Politikası Stratejileri
31 Tezgah Üstü Piyasalar, Türev Araçlar ve TCMB Para Politikası Stratejileri • TCMB Para Politikası Araçları ve Piyasalar
32 TCMB Para Politikası Araçları ve Piyasalar • Zorunlu Karşılıklar, Bankalararası Piyasalar ve Ödünç Pay Piyasası
33 Zorunlu Karşılıklar, Bankalararası Piyasalar ve Ödünç Pay Piyasası
34 Zorunlu Karşılıklar, Bankalararası Piyasalar ve Ödünç Pay Piyasası • Ödünç Pay Piyasası (ÖPP) İşlem Esasları, Teminat Yönetimi ve Garanti Fonu
35 Ödünç Pay Piyasası (ÖPP) İşlem Esasları, Teminat Yönetimi ve Garanti Fonu • Ödünç Pay Piyasası ve Takasbank Para Piyasası İşleyiş Esasları
36 Ödünç Pay Piyasası ve Takasbank Para Piyasası İşleyiş Esasları • Takasbank Para Piyasası (TPP) İşleyiş ve Risk Yönetimi
37 Takasbank Para Piyasası (TPP) İşleyiş ve Risk Yönetimi
38 Takasbank Para Piyasası (TPP) İşleyiş ve Risk Yönetimi • Takasbank Para Piyasası (TPP) ve TEFAS İşlem ve Temerrüt Esasları
39 Takasbank Para Piyasası (TPP) ve TEFAS İşlem ve Temerrüt Esasları • TEFAS ve BEFAS İşlem Esasları, Temerrüt ve Komisyon Yapısı
40 TEFAS ve BEFAS İşlem Esasları, Temerrüt ve Komisyon Yapısı
41 TEFAS ve BEFAS İşlem Esasları, Temerrüt ve Komisyon Yapısı • BEFAS İşleyişi, Komisyonlar ve Temerrüt Esasları
42 BEFAS İşleyişi, Komisyonlar ve Temerrüt Esasları

Temel Kavramlar

Finansal (Mali) Piyasa: Fon arz edenler ile talep edenlerin, yardımcı kuruluşlar ve hukuki kurallar çerçevesinde mali varlıkları alıp sattığı, para ve sermaye piyasalarını kapsayan geniş yapıdır.
Para Piyasası: Vadesi genellikle bir yılı aşmayan kısa vadeli fon arz ve talebinin karşılaştığı, işletmelerin dönen varlık finansmanı için kullanılan ve likidite odaklı piyasadır.
Sermaye Piyasası: Bir yıldan uzun vadeli finansal varlıkların işlem gördüğü, işletmelerin bina ve makine gibi duran varlık yatırımlarını finanse etmek amacıyla kullandığı piyasa türüdür.
Birincil Piyasa: Sermaye piyasası araçlarının ihraççı şirketler tarafından tasarruf sahiplerine ilk kez satıldığı ve bu satış sonucunda şirkete doğrudan nakit girişi sağlanan piyasadır.
İkincil Piyasa: Daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetlerin yatırımcılar arasında el değiştirdiği, yatırımcıya likidite sağlayan ve borsaların en temel örneğini oluşturduğu piyasadır.
Borsa: Sermaye piyasası araçlarının serbest rekabet şartlarında, güvenli ve şeffaf şekilde alınıp satılmasını sağlayan, anonim şirket yapısında kurulan ve SPK denetimine tabi sistemdir.
Piyasa İşleticisi: Borsayı veya borsanın piyasalarını yöneten ve işleten anonim ortaklıktır; SPK onayıyla borsa haklarını kullanabilir ve mevzuat yükümlülüklerini yerine getirmekle sorumludur.
Önemli Etkiye Sahip Ortak: Borsa sermayesinin veya oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak %5 veya daha fazlasına sahip olan ya da yönetim kuruluna üye belirleme imtiyazı bulunan ortaktır.
Organize Piyasa: Borsa İstanbul, TCMB Piyasaları ve Takasbank Piyasaları gibi belirli kurallar, fiziksel veya elektronik mekanlar ve resmi denetim altında faaliyet gösteren piyasalardır.
Organize Olmayan Piyasa: Bankalararası Tahvil, Bankalararası Döviz ve Serbest Altın Piyasası gibi merkezi bir borsa yapısı dışında, tezgah üstü şekilde yürütülen finansal ortamlardır.
Kota Alma: Sermaye piyasası araçlarının borsa listesine kaydedilerek, borsa pazarlarında işlem görmeye başlamasını sağlayan ve borsanın faaliyetleri arasında yer alan süreçtir.
Reel Piyasa: Finansal varlıkların aksine, doğrudan mal ve hizmet arzı ile talebinin karşılaştığı ve ekonomik üretimin değişiminin gerçekleştiği piyasaları ifade eder.
Finansal Piyasa: Fon arz edenler ile fon talep edenlerin bir araya geldiği, mali varlıkların işlem gördüğü piyasadır.
Para Piyasası: Vadesi bir yıla kadar olan kısa vadeli fonların işlem gördüğü piyasadır (Hazine Bonosu, Repo vb.).
Sermaye Piyasası: Vadesi bir yıldan uzun olan finansal varlıkların (Tahvil, Pay Senedi vb.) işlem gördüğü piyasadır.
Birincil Piyasa: Menkul kıymetlerin ihraççıdan yatırımcıya ilk kez satıldığı (halka arz) piyasadır.
İkincil Piyasa: Daha önce ihraç edilmiş kıymetlerin yatırımcılar arasında el değiştirdiği piyasadır (Borsalar).
Önemli Etkiye Sahip Ortak: Borsada sermaye veya oy haklarının en az %5'ine sahip olan veya yönetim kurulu üyesi belirleme imtiyazı olan ortaktır.

Önemli Noktalar

Borsaların kuruluşuna Cumhurbaşkanı tarafından izin verilirken, faaliyete geçmeleri için Sermaye Piyasası Kurulu'ndan (SPK) izin alınması zorunludur.
Borsa kurucularının paylarının tamamının nama yazılı olması, nakit karşılığı çıkarılması ve sermayenin tamamının ödenmiş olması şarttır.
Kuruluş izni alan bir borsa veya piyasa işleticisi, en geç 1 yıl içinde faaliyet izni almak üzere SPK'ya başvurmak zorundadır.
SPK, borsa faaliyet izni başvurularını, bilgi ve belgelerin eksiksiz sunulmasından itibaren 6 ay içinde karara bağlar.
Borsa sermayesinde veya oy haklarında %5 ve üzeri paya sahip olanlar 'önemli etkiye sahip ortak' kabul edilir ve bu pay devirleri SPK iznine tabidir.
İkincil piyasada el değiştiren menkul kıymetlerden sağlanan fonların, bu kıymetleri ihraç eden şirketle bir ilgisi yoktur ve şirkete yeni sermaye girişi sağlamaz.
Borsa İstanbul A.Ş., 6362 sayılı Kanun ile İMKB ve İstanbul Altın Borsası'nın tüzel kişiliklerinin sona erdirilip devredilmesiyle 03/04/2013 tarihinde tescil edilmiştir.
Borsaların esas sözleşme değişiklikleri ve doğrudan veya dolaylı kontrol devri sonucunu doğuran her türlü işlem SPK'nın iznine tabidir.
Borsaların kuruluşu Cumhurbaşkanı iznine, faaliyete geçmesi SPK iznine tabidir.
Borsalar anonim şirket şeklinde kurulmalı, payları nama yazılı ve nakit karşılığı olmalıdır.
Borsa İstanbul, 03/04/2013 tarihinde İMKB ve İAB'nin devralınmasıyla kurulmuştur.
Pay devirleri ve esas sözleşme değişiklikleri SPK izni olmadan hükümsüzdür.
Faaliyet izni başvurusu kuruluş izninden itibaren 1 yıl içinde yapılmalı, SPK 6 ay içinde karara bağlamalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Birincil piyasa ile ikincil piyasayı karıştırmak (Şirkete para girişi sadece birincil piyasada olur).
Para piyasası araçları (Hazine Bonosu) ile sermaye piyasası araçlarını (Tahvil) vade açısından karıştırmak.
Borsa kuruluş izni ile faaliyet izni sürelerini (1 yıl başvuru / 6 ay karar) birbirine karıştırmak.

Temel Kavramlar

Borsa İstanbul A.Ş.: 6362 sayılı Kanunla kurulan, İMKB ve İAB'nin tüm varlık ve yükümlülüklerini devralan, esas sözleşmesinin tesciliyle borsa faaliyet izni almış sayılan özel hukuk tüzel kişisidir.
Faaliyet İzin Başvurusu: Kuruluş izni alan borsa işleticisinin en geç bir yıl içinde Kurula yapması gereken, belgeler eksiksiz sunulduğunda altı ay içinde karara bağlanan zorunlu başvurudur.
Borsa İstanbul Yönetim Kurulu: Genel kurul tarafından 3 yıl için seçilen, en az üçü bağımsız ve biri kadın olmak üzere toplam 9 üyeden oluşan, şirketin en üst icra ve karar organıdır.
Denetim Komitesi: Tamamı bağımsız yönetim kurulu üyelerinden oluşan en az iki üyeli, finansal tabloların doğruluğunu ve iç denetim sisteminin verimliliğini gözetmekle görevli komitedir.
Kurumsal Yönetim Komitesi: En az iki üyeden oluşan, çoğunluğu bağımsız ve icracı olmayan üyelerden kurulan, borsa bünyesinde kurumsal yönetim ilkelerinin uygulanmasını takip eden yapıdır.
Riskin Erken Saptanması Komitesi: Borsanın varlığını ve gelişmesini tehlikeye düşürebilecek riskleri teşhis etmek ve yönetmek amacıyla kurulan, çoğunluğu icracı olmayan üyelerden oluşan komitedir.
Uyuşmazlık Komiteleri: Borsada işlem yapma yetkisi olanların kendi aralarında veya müşterileriyle borsa işlemlerinden doğan ihtilaflarını inceleyip Yönetim Kuruluna görüş sunan bir başkan ve iki üyeli kuruldur.
Borsa İşlemi: Alım satım emirlerinin iletilmesi, kurallara göre eşleştirilmesi ve bu işlemlerden doğan yükümlülüklerin belirlenen sürelerde takas ve saklama kuruluşları nezdinde yerine getirilmesidir.
Disiplin Cezası - Para Cezası: 10.000 TL ile 5.000.000 TL arasında uygulanan, sosyal medya üzerinden yanıltıcı yorum yapılması durumunda alt sınırı 50.000 TL'den az olamayan idari yaptırımdır.
Geçici İşlem Kaldırma: Fiilin mahiyetine göre ilgilinin borsa piyasalarındaki işlem yapma yetkisinin veya temsilciliğinin üç ayı aşmamak üzere Yönetim Kurulu kararıyla durdurulmasıdır.
Disiplin Zamanaşımı: Fiilin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, işlenmesinden itibaren iki yıl içinde soruşturma açılmazsa veya işlenmesinden itibaren üç yıl içinde ceza verilmezse yaptırım yetkisi düşer.
Giriş Aidatı ve Güvence Bedeli: İşlem yapma yetkisi verilmeden önce bir defaya mahsus alınan, borsaya verilebilecek zararların ve yükümlülüklerin karşılanmasını amaçlayan finansal teminatlardır.
TCMB Muafiyeti: Borsa piyasalarında işlem yapmaya yetkili olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın üyelik, teminat, denetim, disiplin ve her türlü borsa ücretinden muaf tutulması durumudur.
Uyuşmazlık Hizmet Bedeli: Uyuşmazlık başvurusu sırasında ödenen, şikayetten vazgeçme veya sulh halinde iade edilmeyen, ancak başvuru sahibi haklı bulunursa karşı taraftan alınarak iade edilen bedeldir.
Borsa İstanbul Kuruluşu: 6362 sayılı Kanun m.138 ile kurulmuş, İMKB ve İAB'nin haklarını devralmıştır.
Yönetim Kurulu Yapısı: 9 üyeden oluşur. 3'ü bağımsızdır. En az bir bağımsız kadın üye zorunludur.
Borsa İşlemi: Emir iletimi, eşleştirme ve takas/saklama yükümlülüklerinin yerine getirilmesi sürecidir.
Uyuşmazlık Sınırı (2025): 1.645.665 TL üzerindeki uyuşmazlık kararlarına SPK nezdinde itiraz edilebilir.
Disiplin Cezaları: Uyarı, Kınama, Para Cezası (10 bin - 5 milyon TL), Geçici Uzaklaştırma (max 3 ay) ve İptal.

Önemli Formüller

Pay Adedi Hesaplama

$Pay Adedi = \frac{Toplam Sermaye}{Nominal Pay Değeri}$

Toplam Sermaye: 423.234.000 TL

Nominal Pay Değeri: 0,01 TL (1 Kuruş)

Örnek: 423.234.000 / 0,01 = 42.323.400.000 adet pay.

Önemli Noktalar

Yönetim kurulu üyelerinin en az üçte birinin (1/3) on yıllık sermaye piyasaları mesleki deneyimine sahip olması zorunludur.
Olağan genel kurul toplantıları, her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde toplanmak zorundadır.
Uyuşmazlık başvuruları, ilk borsa işleminin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıl içinde yapılmazsa borsa tarafından incelenmez.
2025 yılı için 1.645.665 TL üzerindeki uyuşmazlık kararlarına karşı, tebliğden itibaren 15 gün içinde SPK'ya itiraz edilebilir.
Disiplin cezasına hükmedilmesinden itibaren bir yıl içinde aynı cezayı gerektiren yeni bir fiil işlenirse bir derece ağır ceza verilir.
Sulh yoluyla anlaşma sağlandığında, işlem yapma yetkisi verilenler durumu üç iş günü içinde borsaya bildirmekle yükümlüdür.
Yönetim Kurulu kararıyla kesinleşen disiplin cezaları, uygulanma tarihinden itibaren üç yıl içinde uygulanmazsa düşer.
Borsa İstanbul'un kuruluş sermayesi 423.234.000 TL olup, payların %80,60'ı Türkiye Varlık Fonu'na aittir.
TCMB; aidat, borsa payı ve disiplin hükümlerinden muaftır.
Uyuşmazlık başvuruları işlem tarihinden itibaren 2 yıl içinde yapılmalıdır.
Disiplin soruşturması; öğrenmeden itibaren 1 yıl, olaydan itibaren 2 yıl içinde açılmalıdır.
Yönetim kurulu üyelerinin en az 1/3'ü 10 yıllık sermaye piyasası deneyimine sahip olmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Uyuşmazlık itiraz süresini (15 gün) genel dava açma süreleriyle karıştırmak.
TCMB'yi borsada işlem yapamaz sanmak (İşlem yapabilir ancak üyelik yükümlülüklerinden muaftır).
Disiplin para cezası üst sınırını uyuşmazlık itiraz sınırı ile karıştırmak.

Borsa İstanbul Teşkilat Yapısı, Yönetim Esasları ve Disiplin Hükümleri

Bu bölümün maddeleri 2. bölümde birebir yer alıyor; aynı metni iki kez basmamak için burada tekrarlamadık.

Temel Kavramlar

İşlem Yapma Yetkisi: Borsa bünyesindeki piyasa ve platformlarda sadece işlem yapma veya hem üye olup hem işlem yapma iznidir; Yönetim Kurulu kararıyla verilir.
Giriş Aidatı: İşlem yapma yetkisi verilmeden önce bir defaya mahsus alınan ve borsa dışı işlemlerden doğabilecek zararları karşılamayı amaçlayan bedeldir.
Güvence Bedeli: Üyelerin borsa dışı yükümlülüklerini yerine getirmemesi veya zarar vermesi ihtimaline karşı alınan, nakit veya menkul kıymet türü teminattır.
TCMB Muafiyeti: Merkez Bankası borsada işlem yapmaya yetkili olup üyelik, teminat, denetim, disiplin hükümleri ve her türlü borsa payı veya ücretinden muaftır.
Tek Fiyat Yöntemi: Emirlerin belirli zaman dilimlerinde toplanıp, en çok işlem miktarını sağlayan tek bir fiyat üzerinden eşleştirildiği borsa işlem yöntemidir.
Çok Fiyat Yöntemi: Emirlerin işlem süresi boyunca sürekli olarak, belirlenen öncelik kurallarına göre farklı fiyat seviyelerinden eşleştirildiği yöntemdir.
Fiyat Önceliği: Alımda yüksek fiyatlı, satımda ise düşük fiyatlı emirlerin diğer emirlere göre sistemde öncelikle karşılanmasını ifade eden temel kuraldır.
Zaman Önceliği: Fiyatların eşit olması durumunda, borsa sistemine zaman açısından daha önce kaydedilen emrin öncelikle işleme dönüşmesini sağlayan kuraldır.
Kotasyon: Sermaye piyasası araçlarının borsa listesine alınmasıdır; yetkili merci Yönetim Kurulu olup bu yetki kısmen Genel Müdüre devredilebilir.
Finansal Ölçüt (Benchmark): Sermaye piyasası araçlarının değerini belirlemek veya performans ölçmek için kullanılan, borsa tarafından yönetilen endeks, fiyat veya oranlardır.
Esaslı Değişiklik: Finansal ölçütün hesaplama formülü, veri tipi veya ağırlık yöntemi gibi performansını önemli ölçüde etkileyen kural seti değişiklikleridir.
Finansal Ölçütler Komitesi: Endekslerin sürekliliği, teknolojik altyapısı ve işlem kurallarından sorumlu direktörlerden oluşan, Karar Merciine görüş sunan kuruldur.
Kotasyon Ücretleri: Başvuru, kota alma, ilave kota alma, kotta kalma, yeniden kota alma ve toptan alış satış işlem ücretlerinden oluşan bedeller bütünüdür.
Tedbiren Kaldırma: Mali durumun zayıflaması veya denetime izin verilmemesi gibi hallerde Genel Müdür işlem yetkisini 5 işlem gününe kadar kaldırabilir.
İşlem Yapma Yetkisi: Borsa piyasalarında emir iletme ve işlem gerçekleştirme hakkı.
Kotasyon: Sermaye piyasası araçlarının borsa listesine alınarak işlem görmeye kabul edilmesi.
Fiyat Önceliği: Daha iyi fiyatlı emirlerin (düşük satım, yüksek alım) diğerlerinden önce karşılanması kuralı.
Finansal Ölçüt (Benchmark): Endeks, fiyat veya oran gibi finansal araçların değerini belirlemek için kullanılan göstergeler.
IOSCO İlkeleri: Finansal ölçütlerin yönetimi ve şeffaflığı için kabul edilen uluslararası standartlar.

Önemli Noktalar

Genel Müdür, yatırım araçlarının işlemlerini en fazla 1 ay süreyle geçici olarak durdurabilir; 1 ayı aşan süreler için Yönetim Kurulu kararı şarttır.
Borsada işlem yapma yetkisi verilenlerin mali durumunun bozulması halinde Genel Müdür yetkiyi 5 işlem gününe kadar tedbiren kaldırabilir ve Kurula bildirir.
Finansal ölçüt hesaplama süreçlerine ilişkin tüm kayıtların mevzuat uyarınca en az 5 yıl süreyle saklanması zorunludur.
Borsa, IOSCO prensiplerine uyumlu finansal ölçütler listesini yılda en az bir kez güncelleyerek kamuya duyurmakla yükümlüdür.
Sermaye piyasası araçlarının geçici veya sürekli olarak kottan çıkarılması durumunda, daha önce ödenmiş olan kotasyon ücretleri iade edilmez.
Emirlerin eşleştirilmesinde temel öncelik sırası önce fiyat önceliği, fiyat eşitliği halinde ise zaman önceliği şeklindedir.
Borsa, finansal ölçütlerin hesaplanmasında dışarıdan hizmet alabilir ancak bu durum Borsanın yönetici sıfatıyla sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Kottan çıkarma şartları arasında iflas, kotasyon ücretlerinin ödenmemesi ve kamuyu aydınlatma esaslarına uyulmaması gibi hususlar yer alır.
TCMB; borsa payı, aidat ve kota ücretlerinden muaftır ve teminat yükümlülüğüne tabi değildir.
İşlem yetkisi mali durum bozulması halinde Genel Müdür tarafından 5 işlem gününe kadar durdurulabilir.
Emir eşleştirmede önce Fiyat Önceliği, sonra Zaman Önceliği uygulanır.
Finansal ölçüt kayıtları en az 5 yıl süreyle saklanmalıdır.
Genel Müdür, bir yatırım aracını en fazla 1 ay süreyle işleme kapatabilir (Yönetim Kurulu kararıyla uzatılabilir).

Sık Yapılan Hatalar

Kotasyon ücretlerinin iade edilebileceğini düşünmek (Asla iade edilmez).
Zaman önceliğinin fiyat önceliğinden önce geldiğini varsaymak.
TCMB'nin tüm borsa kurallarına tabi olduğunu sanmak (Birçok muafiyeti vardır).

Temel Kavramlar

Finansal Ölçüt Kontrol Sistemi: Çıkar çatışmalarının önem derecesine uygun olarak oluşturulan; girdilerin bütünlüğünü, ihbar mekanizmalarını ve operasyonel risk yönetimini kapsayan asgari denetim altyapısıdır.
Bağımsız Dış Denetçi (Ölçüt): Borsa tarafından çıkar çatışması tespiti durumunda, kural setine uyumu periyodik gözden geçirmek için görevlendirilen, yeterli tecrübeye sahip bağımsız denetim yetkilidir.
Borsa Yatırım Fonu (BYF): Katılma payları borsada işlem gören, bir endeksi baz alarak performansını yatırımcıya yansıtmayı amaçlayan ve inançlı mülkiyet esaslarına göre yönetilen tüzel kişiliği olmayan malvarlığıdır.
Yatırım Kuruluşu Varantı: Sahibine dayanak varlığı önceden belirlenen fiyattan belirli bir tarihte alma veya satma hakkı veren, kaydi teslimat veya nakit uzlaşı ile kullanılan menkul kıymetleştirilmiş opsiyondur.
İskontolu Sertifika: Dayanak varlığa piyasa değeri üzerinden iskonto ile yatırım imkanı sağlayan, ancak karşılığında varlığın belirli bir tavan fiyatı aşan getirisinden feragat edilen yapılandırılmış üründür.
Sahipliğe Dayalı Kira Sertifikası: Varlık kiralama şirketinin (VKŞ) kaynak kuruluştan devraldığı varlıkların finansmanı için ihraç edilen ve VKŞ'nin temerrüt halinde varlık üzerinde doğrudan tasarruf yetkisi olduğu sertifika türüdür.
Gayrimenkul Sertifikası (GMS): İnşa edilecek projelerin finansmanında kullanılmak üzere ihraç edilen, gayrimenkulün belirli bir alan birimini veya bağımsız bölümünü temsil eden nominal değeri eşit sermaye piyasası aracıdır.
Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSF): Nitelikli yatırımcılardan toplanan paralarla girişim sermayesi yatırımları yapmak üzere süreli olarak kurulan ve katılma payları borsada işlem görebilen tüzel kişiliği olmayan malvarlığıdır.
Emtia Sertifikası (EMS): Altın ve gümüş gibi kıymetli madenleri veya SPK tarafından belirlenen diğer emtiayı temsil eden, Emtia Pazarı'nda 'S1' koduyla işlem gören sermaye piyasası araçlarıdır.
Birincil Piyasa: Payların ve diğer sermaye piyasası araçlarının halka arzının gerçekleştirildiği, nominal değerin (1 TL) altında işlem yapılamayan ilk satış ortamıdır.
Sabit Fiyatla Talep Toplama (SFY): Borsa dışı halka arzlardan uyarlanan, alım emirlerinin en az bir en fazla üç iş günü toplandığı ve MKK sicil numarası bazında tekleştirilerek dağıtıldığı yöntemdir.
Turbo Sertifika: Dayanak varlığın nihai değeri ile kullanım fiyatı arasındaki fark üzerinden alacak hakkı sağlayan, dayanak varlık performansına bağlı yapılandırılmış bir finansal üründür.
Darphane Sertifikası: Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından ihraç edilen ve borsada işlem gören, emtiayı temsil eden özel bir sertifika türüdür.
MKK Sicil Numarası Tekleştirme: Halka arz dağıtım aşamasında, aynı yatırımcıya ait farklı kurumlardan gelen mükerrer emirlerin elenerek sadece öncelikli tek bir emrin işleme alınması sürecidir.
Finansal Ölçüt Kontrol Sistemi: Çıkar çatışmalarını önlemek, girdi bütünlüğünü sağlamak ve operasyonel riskleri yönetmek için kurulan iç mekanizma.
Borsa Yatırım Fonu (BYF): Katılma payları borsada işlem gören, bir endeksi baz alan ve inançlı mülkiyet esasına göre yönetilen fon.
MKK Sicil Numarası: Halka arzlarda yatırımcı bazında tekleştirme ve dağıtım için kullanılan temel kimlik numarası.
Yeni Pay Alma Hakkı (Rüçhan): Mevcut ortakların bedelli sermaye artırımlarına öncelikli olarak katılma yetkisi.
YÜFP: Varantlar, sertifikalar ve borsa yatırım fonlarının işlem gördüğü Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı.

Önemli Noktalar

Finansal ölçüt denetimleri, ilgili düzenleme yürürlüğe girdikten 6 ay sonra başlar ve sonrasında en az 2 yılda bir yapılır.
BYF katılma belgeleri, Borsa Yönetim Kurulu kararının KAP'ta ilanını izleyen 2. iş günü işlem görmeye başlar.
BYF işlemlerinde fiyat marjı %20 olarak uygulanır ve lot büyüklüğü 1 adet katılma payıdır.
BYF işlemlerinin takası, işlem gününü izleyen ikinci iş günü (T+2) gerçekleştirilir.
Birincil piyasada satışa konu olan paylar, SPK izni hariç, nominal değer olan 1 TL'nin altında işlem göremez.
Sürekli işlem yöntemiyle halka arzlarda işlemin 2 günde tamamlanması esastır ve bu süre uzatılamaz.
Talep toplama aşamasında emir toplama süresi en az 1 iş günü, en fazla 3 iş günü olarak belirlenir.
Halka arzın devam ettiği süre boyunca, ilgili paylar için ikincil piyasa işlemleri başlatılamaz.
Finansal ölçüt denetimleri ilk 6 ayda bir, sonra en geç 2 yılda bir yapılmalıdır.
BYF'lerde lot büyüklüğü 1 adet, fiyat marjı %20 ve takas süresi T+2'dir.
Borsa birincil piyasada paylar 1 TL nominal değerin altında satılamaz.
Halka arz ilanları KAP'ta en az 2 iş günü önceden yapılmalıdır.
Mükerrer emirlerde sadece zaman/fiyat önceliği olan ilk emir dağıtıma alınır.

Sık Yapılan Hatalar

Varant satın almayı dayanak varlığı satın almakla karıştırmak (Varant sadece bir haktır).
BYF takas süresini T+1 sanmak (Doğrusu T+2'dir).
Halka arzlarda her emre lot dağıtıldığını sanmak (Aynı MKK numaralı mükerrer emirler elenir).

Finansal Ölçütler, Yatırım Araçları ve Borsa İstanbul İşlem Esasları

Bu bölümün maddeleri 5. bölümde birebir yer alıyor; aynı metni iki kez basmamak için burada tekrarlamadık.

Finansal Ölçütler, Yatırım Araçları ve Borsa İstanbul İşlem Esasları • Borsa İstanbul Pay Piyasası İşlem Yöntemleri ve Pazar Yapısı

Temel Kavramlar

Finansal Ölçüt Kontrol Sistemi: Çıkar çatışmalarının önem derecesine uygun olarak oluşturulan; girdilerin bütünlüğünü, ihbar mekanizmalarını ve operasyonel risk yönetimini kapsayan asgari denetim altyapısıdır.
Bağımsız Dış Denetçi (Ölçüt): Borsa tarafından çıkar çatışması tespiti durumunda, kural setine uyumu periyodik gözden geçirmek için görevlendirilen, yeterli tecrübeye sahip bağımsız denetim yetkilidir.
Borsa Yatırım Fonu (BYF): Katılma payları borsada işlem gören, bir endeksi baz alarak performansını yatırımcıya yansıtmayı amaçlayan ve inançlı mülkiyet esaslarına göre yönetilen tüzel kişiliği olmayan malvarlığıdır.
Yatırım Kuruluşu Varantı: Sahibine dayanak varlığı önceden belirlenen fiyattan belirli bir tarihte alma veya satma hakkı veren, kaydi teslimat veya nakit uzlaşı ile kullanılan menkul kıymetleştirilmiş opsiyondur.

Önemli Formüller

Fiili Dolaşımdaki Payların Piyasa Değeri (FDPD): $FDPD = FD Pay Adedi \times Bir Yıllık Düzeltilmiş Kapanış Fiyatları Ortalaması$

Likidite Kriteri (Amihud İllikidite Ölçümü): $Likidite = (\text{Mutlak Fiyat Değişimi} / \text{İşlem Hacmi}) \times 1.000.000$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borsa İstanbul Pay Piyasası İşlem Yöntemleri ve Pazar Yapısı • Pay Piyasası İşlem Esasları ve Özel İşlemler

Temel Kavramlar

Sabit Fiyatla Talep Toplama (SFY): Halka arz edilecek payların önceden belirlenen tek bir fiyat üzerinden sisteme girildiği, fiyat önceliği yerine yalnızca zaman önceliğinin esas alındığı yöntemdir.
Değişken Fiyatla Talep Toplama (DFY): Payların belirlenen bir fiyat aralığında talep toplandığı, dağıtımda hem fiyat hem de zaman önceliği kurallarının birlikte uygulandığı halka arz yöntemidir.
MKK Sicil Numarası Tekleştirme: Dağıtım aşamasında farklı aracı kurumlardan gelse dahi aynı yatırımcıya ait mükerrer emirlerin elenerek sadece öncelikli tek emrin işleme alınmasını sağlayan sistemdir.
Yıldız Pazar: Piyasa değeri 6 milyar TL, fiili dolaşımdaki pay değeri 1 milyar TL üzerinde olan ve en yüksek likiditeye sahip dev şirketlerin işlem gördüğü pazar segmentidir.

Önemli Formüller

Fiili Dolaşımdaki Payların Piyasa Değeri (FDPD): $FDPD = FD Pay Adedi \times Bir Yıllık Düzeltilmiş Kapanış Fiyatları Ortalaması$

Likidite Kriteri (Amihud İllikidite Ölçümü): $Likidite = (\text{Mutlak Fiyat Değişimi} / \text{İşlem Hacmi}) \times 1.000.000$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Pay Piyasası İşlem Esasları ve Özel İşlemler

Temel Kavramlar

Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP): Halka açık ortaklık statüsünde olup payları borsada işlem görmeyen şirketlerin paylarının, tek fiyat yöntemiyle günde 5 kez işlem gördüğü platformdur.
Toptan Alış Satış İşlemleri (TAS): Belirli bir miktarın üzerindeki payların, önceden alıcısı belirli olan veya olmayan şekilde, asgari 100 milyon TL tutar eşiğiyle organize bir piyasada satılmasıdır.
Yeni Pay Alma Hakkı (Rüçhan): Ortaklıkların nakdi sermaye artışlarında mevcut ortaklara tanınan öncelikli alım hakkının, 'R' koduyla ve %50 fiyat marjıyla işlem gördüğü özel sıradır.
Resmî Müzayede İşlemleri: Mahkemelerin ve icra dairelerinin talebi üzerine, sadece Pay Piyasasında işlem gören araçlar için seans saatleri içinde sürekli işlem yöntemiyle yapılan satışlardır.

Önemli Formüller

İşlem Birimi Eşitliği: $1,00 TL (Nominal) = 1 Adet = 1 Lot$

Fiyat Limiti Hesaplama: $Limit = Baz Fiyat \\1 (1 \\1 Marj)$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Pay Piyasası İşlem Esasları ve Özel İşlemler • Tek Fiyat İşlem Yöntemi ve Piyasa Yapıcılık Esasları

Temel Kavramlar

Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP): Halka açık ortaklık statüsünde olup payları borsada işlem görmeyen şirketlerin paylarının, tek fiyat yöntemiyle günde 5 kez işlem gördüğü platformdur.
Toptan Alış Satış İşlemleri (TAS): Belirli bir miktarın üzerindeki payların, önceden alıcısı belirli olan veya olmayan şekilde, asgari 100 milyon TL tutar eşiğiyle organize bir piyasada satılmasıdır.
Yeni Pay Alma Hakkı (Rüçhan): Ortaklıkların nakdi sermaye artışlarında mevcut ortaklara tanınan öncelikli alım hakkının, 'R' koduyla ve %50 fiyat marjıyla işlem gördüğü özel sıradır.
Resmî Müzayede İşlemleri: Mahkemelerin ve icra dairelerinin talebi üzerine, sadece Pay Piyasasında işlem gören araçlar için seans saatleri içinde sürekli işlem yöntemiyle yapılan satışlardır.

Önemli Formüller

İşlem Birimi Eşitliği: $1,00 TL (Nominal) = 1 Adet = 1 Lot$

Fiyat Limiti Hesaplama: $Limit = Baz Fiyat \\1 (1 \\1 Marj)$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Tek Fiyat İşlem Yöntemi ve Piyasa Yapıcılık Esasları • Piyasa Yapıcılık ve Likidite Sağlayıcılık Esasları

Temel Kavramlar

Tek Fiyat Yöntemi: Emirlerin belirli sürelerde eşleştirilmeden toplanıp, en çok işlem miktarını sağlayan tek bir fiyat üzerinden günde 5 kez işlem yapıldığı yöntemdir.
Emir Toplama Aşaması: Emirlerin sisteme iletilip fiyat-zaman önceliğine göre sıralandığı, ancak eşleştirmenin yapılmadığı, rastlantısal sürelerle sona erebilen aşamadır.
Fiyat Belirleme Aşaması: Toplanan emirlerin algoritma ile değerlendirilip tek bir işlem fiyatının belirlendiği, maksimum 5 dakika süren ve emir girişinin yasak olduğu aşamadır.
Açılış Referans Fiyatı (ARF): Açılış seansında fiyat belirleme algoritmasında kullanılmak üzere; kapanış, baz, son işlem veya borsa fiyatlarından en son güncellenenidir.

Önemli Formüller

Kapanış Seansı Fiyat Marjı: $Son İşlem Fiyatı \pm \%3$

Denge Fiyatı Aritmetik Ortalama (İstisnai Durum): $Denge Fiyatı = (En Yüksek Muhtemel Fiyat + En Düşük Muhtemel Fiyat) / 2$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Piyasa Yapıcılık ve Likidite Sağlayıcılık Esasları • Pay Piyasası İşlem Esasları, Likidite Sağlayıcılık ve Devre Kesiciler

Temel Kavramlar

Dar Yetkili Aracı Kurum: Emir iletimine aracılık ve yatırım danışmanlığı faaliyetlerinden herhangi birini veya tamamını yürüten, piyasa yapıcılık yetki gruplandırmasında en alt kademede yer alan kurumdur.
Kısmi Yetkili Aracı Kurum: İşlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı, sınırlı saklama ve portföy yöneticiliği faaliyetlerini yürüten, piyasa yapıcılıkta orta düzey yetki grubunda bulunan kuruluştur.
Geniş Yetkili Aracı Kurum: Portföy aracılığı, genel saklama hizmeti ve aracılık yüklenimi faaliyetlerini yürüten, piyasa yapıcılıkta en kapsamlı yetkilere sahip olan aracı kurum grubudur.
Piyasa Yapıcılık Temel Kriter Değerlendirmesi: Üyelerin uygunluğunun 6 ayda bir Haziran ve Aralık sonlarında değerlendirildiği, sonuçların 1 Ocak ve 1 Temmuz tarihlerinden itibaren geçerli olduğu periyodik denetim sürecidir.

Önemli Formüller

Likidite Sağlayıcı Özkaynak Sınırı: $PD_{toplam} \le OK \times 20$

Likidite Sağlayıcı Piyasa Değeri Sınırı: $PD_{max} = ÖK \times 20$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Pay Piyasası İşlem Esasları, Likidite Sağlayıcılık ve Devre Kesiciler

Temel Kavramlar

Likidite Sağlayıcılık: Pay piyasasında faaliyet gösteren yatırım kuruluşlarının, ilgili şirketle anlaşarak belirli sermaye piyasası araçlarında likiditeyi artırmak amacıyla özel hesaplar üzerinden gerçekleştirdiği faaliyetlerdir.
LSM ve LSP Kodları: Likidite sağlayıcıların müşteri hesapları için 'LSM', portföy hesapları için 'LSP' kodunu AFK alanına girmesi zorunluluğu olup, bu kodlar brüt takas muafiyeti sağlar.
Özel İşlem Bildirimi: Borsa tarafından belirlenen limitler dahilinde, karşılıklı alım ve satım emirlerinin emir defterine iletilmeden doğrudan işleme dönüştürülerek Borsaya bildirilmesi sürecidir.
Pay Bazında Devre Kesici: Sürekli işlem bölümünde fiyat değişiminin eşik değerlere ulaşmasıyla işlemlerin geçici olarak durdurulup tek fiyat yöntemiyle emir toplama aşamasına alınması sistemidir.

Önemli Formüller

Özel İşlem Bildirimi Fiyat Limitleri (1. Kademe): $Son İşlem Fiyatı \pm \%6$

Özel İşlem Bildirimi Fiyat Limitleri (2. Kademe): $Son İşlem Fiyatı \pm \%10$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Pay Piyasası İşlem Esasları, Likidite Sağlayıcılık ve Devre Kesiciler • Pay Piyasası İşlem Kuralları, Emir Türleri ve Operasyonel Esaslar

Temel Kavramlar

Likidite Sağlayıcılık: Pay piyasasında faaliyet gösteren yatırım kuruluşlarının, ilgili şirketle anlaşarak belirli sermaye piyasası araçlarında likiditeyi artırmak amacıyla özel hesaplar üzerinden gerçekleştirdiği faaliyetlerdir.
LSM ve LSP Kodları: Likidite sağlayıcıların müşteri hesapları için 'LSM', portföy hesapları için 'LSP' kodunu AFK alanına girmesi zorunluluğu olup, bu kodlar brüt takas muafiyeti sağlar.
Özel İşlem Bildirimi: Borsa tarafından belirlenen limitler dahilinde, karşılıklı alım ve satım emirlerinin emir defterine iletilmeden doğrudan işleme dönüştürülerek Borsaya bildirilmesi sürecidir.
Pay Bazında Devre Kesici: Sürekli işlem bölümünde fiyat değişiminin eşik değerlere ulaşmasıyla işlemlerin geçici olarak durdurulup tek fiyat yöntemiyle emir toplama aşamasına alınması sistemidir.

Önemli Formüller

Özel İşlem Bildirimi Fiyat Limitleri (1. Kademe): $Son İşlem Fiyatı \pm \%6$

Özel İşlem Bildirimi Fiyat Limitleri (2. Kademe): $Son İşlem Fiyatı \pm \%10$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Pay Piyasası İşlem Kuralları, Emir Türleri ve Operasyonel Esaslar • Borsa İstanbul Pay ve Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş Esasları

Temel Kavramlar

Fiyat Önceliği: Sisteme iletilen emirlerde daha düşük fiyatlı satım emirlerinin ve daha yüksek fiyatlı alım emirlerinin diğerlerinden önce karşılanmasını sağlayan temel kuraldır.
Zaman Önceliği: Fiyatların eşit olması durumunda, sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emirlerin, sonraki emirlere göre öncelikle karşılanması esasına dayanır.
Hatalı İşlem Düzeltme: (T+0) ve (T+1) gün sonuna kadar sadece hesap, müşteri kategorisi ve MKK numarası gibi belirli alanlarda Takas Terminali üzerinden yapılan düzeltme işlemidir.
Maksimum Emir Değeri: Payların işlem hacmi ve piyasa değerine göre 6 gruba ayrıldığı, tek seferde girilebilecek en yüksek TL sınırını ifade eden ve 6 ayda bir güncellenen kuraldır.

Önemli Formüller

Emir/İşlem Oranı Ücret Sınırı: $\text{Toplam Emir Sayısı} / ext{Toplam İşlem Sayısı} > 5:1$

Emir/İşlem Oranı Ücreti: $Ücret = (Emir Sayısı - (İşlem Sayısı imes 5)) imes 0,50 TL$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borsa İstanbul Pay ve Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş Esasları

Temel Kavramlar

Temiz Fiyat: Borçlanma araçlarında işlemiş faizi veya birikmiş kirayı içermeyen fiyattır; menkul kıymetin piyasadaki yalın değerini ifade etmek için kullanılır.
Kirli Fiyat: Menkul kıymetin işlemiş faizini veya birikmiş kirasını da içeren fiyatıdır; takas tutarlarının hesaplanmasında bu fiyat seviyesi esas alınır.
Repo: Sermaye piyasası araçlarının belirli bir tarihte, önceden belirlenmiş şartlarla geri alma taahhüdü ile satılması işlemini ifade eden finansal sözleşmedir.
Ters Repo: Sermaye piyasası araçlarının belirli bir tarihte, önceden belirlenmiş şartlarla geri satma taahhüdü ile alınması işlemini ifade eder.

Önemli Formüller

İşlemiş Faiz veya Birikmiş Kira Hesaplaması: $\text{İşlemiş Faiz} = \text{Dönemsel Kupon} \times \frac{\text{GGS}}{\text{Kupon Dönemi Gün Sayısı}}$

İşlemiş Faiz / Birikmiş Kira Hesaplaması: $$İşlemiş Faiz = Dönemsel Kupon \times \frac{GGS}{\text{Kupon Dönemi Gün Sayısı}}$$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borsa İstanbul Pay ve Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş Esasları • Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş ve Emir Esasları

Temel Kavramlar

Temiz Fiyat: Borçlanma araçlarında işlemiş faizi veya birikmiş kirayı içermeyen fiyattır; menkul kıymetin piyasadaki yalın değerini ifade etmek için kullanılır.
Kirli Fiyat: Menkul kıymetin işlemiş faizini veya birikmiş kirasını da içeren fiyatıdır; takas tutarlarının hesaplanmasında bu fiyat seviyesi esas alınır.
Repo: Sermaye piyasası araçlarının belirli bir tarihte, önceden belirlenmiş şartlarla geri alma taahhüdü ile satılması işlemini ifade eden finansal sözleşmedir.
Ters Repo: Sermaye piyasası araçlarının belirli bir tarihte, önceden belirlenmiş şartlarla geri satma taahhüdü ile alınması işlemini ifade eder.

Önemli Formüller

İşlemiş Faiz veya Birikmiş Kira Hesaplaması: $\text{İşlemiş Faiz} = \text{Dönemsel Kupon} \times \frac{\text{GGS}}{\text{Kupon Dönemi Gün Sayısı}}$

İşlemiş Faiz / Birikmiş Kira Hesaplaması: $$İşlemiş Faiz = Dönemsel Kupon \times \frac{GGS}{\text{Kupon Dönemi Gün Sayısı}}$$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borçlanma Araçları Piyasası İşleyiş ve Emir Esasları • Borçlanma Araçları Piyasası İşleyişi ve Enstrüman Tanımlama Standartları

Temel Kavramlar

Fiyat/Oran Önceliği: Alım emirlerinde en yüksek fiyatın, satım emirlerinde en düşük fiyatın; repo işlemlerinde ise en yüksek/düşük oranlı emrin diğerlerinden önce karşılanması kuralıdır.
Zaman Önceliği: Aynı fiyat veya oran seviyesindeki emirler arasında, sisteme zaman açısından daha önce iletilen emrin sonraki emirlere göre öncelikli olarak eşleşmesidir.
Tek Fiyat Yöntemi: Emirlerin belirli bir süre toplanıp, bu sürenin sonunda en çok işlem miktarını gerçekleştirecek tek bir denge fiyatından eşleştirildiği müzayede yöntemidir.
Çok Fiyat Yöntemi: Emirlerin sisteme iletildiği anda bekleyen karşıt emirlerle fiyat ve zaman önceliğine göre farklı fiyat seviyelerinden sürekli olarak eşleşebildiği yöntemdir.

Önemli Formüller

Denge Fiyatı Eşitlik Durumu: $Alış Miktarı > Satış Miktarı \rightarrow Yüksek Fiyat$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borçlanma Araçları Piyasası İşleyişi ve Enstrüman Tanımlama Standartları

Temel Kavramlar

ISIN Kodu (Hazine): Hazine ihraçlarında 12 haneden oluşan; ülke kodunu, kıymet türünü, itfa tarihini, döviz cinsini ve sıra numarasını içeren uluslararası standartta tanımlama kodudur.
Temiz Fiyat: Borçlanma aracının işlemiş faizini veya birikmiş kira getirisini içermeyen, piyasadaki arz ve talebe göre belirlenen çıplak fiyat seviyesidir.
Kirli Fiyat: Borçlanma aracının temiz fiyatına, son kupon ödemesinden valör tarihine kadar geçen süre için hesaplanan işlemiş faiz veya kiranın eklenmiş halidir.
Takas Fiyatı: İşlemin takas tutarı hesabında kullanılan; enflasyona endeksli tahvillerde enflasyon katkısını içeren, diğer kıymetlerde ise kirli fiyata eşit olan fiyattır.

Önemli Formüller

Denge Fiyatı Eşitlik Durumu: $Alış Miktarı > Satış Miktarı \rightarrow Yüksek Fiyat$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borçlanma Araçları Piyasası İşleyişi ve Enstrüman Tanımlama Standartları • Borsa İstanbul Borçlanma Araçları, Para ve Swap Piyasaları İşleyiş Esasları

Temel Kavramlar

ISIN Kodu (Hazine): Hazine ihraçlarında 12 haneden oluşan; ülke kodunu, kıymet türünü, itfa tarihini, döviz cinsini ve sıra numarasını içeren uluslararası standartta tanımlama kodudur.
Temiz Fiyat: Borçlanma aracının işlemiş faizini veya birikmiş kira getirisini içermeyen, piyasadaki arz ve talebe göre belirlenen çıplak fiyat seviyesidir.
Kirli Fiyat: Borçlanma aracının temiz fiyatına, son kupon ödemesinden valör tarihine kadar geçen süre için hesaplanan işlemiş faiz veya kiranın eklenmiş halidir.
Takas Fiyatı: İşlemin takas tutarı hesabında kullanılan; enflasyona endeksli tahvillerde enflasyon katkısını içeren, diğer kıymetlerde ise kirli fiyata eşit olan fiyattır.

Önemli Formüller

Denge Fiyatı Eşitlik Durumu: $Alış Miktarı > Satış Miktarı \rightarrow Yüksek Fiyat$

Repo Emir Önceliği: En Yüksek Oran > En Düşük Fiyat > Zaman

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borsa İstanbul Borçlanma Araçları, Para ve Swap Piyasaları İşleyiş Esasları • Borsa İstanbul Swap ve Vadeli İşlem (VİOP) Piyasaları İşleyiş Esasları

Temel Kavramlar

Menkul Kıymet Tercihli Repo Pazarı: Organize piyasada belirli menkul kıymetlerin geri alım vaadiyle satıldığı, tarafların ISIN kodu ve fiyat belirttiği, 1 yıla kadar vadeli işlemlerin yapıldığı pazardır.
Pay Senedi Repo Pazarı: BIST 50 endeksine dahil payların repo işlemlerine konu edildiği, borçlanma araçları yerine payların kullanıldığı ve en fazla 1 yıl vadeli işlem yapılabilen pazardır.
Uluslararası Tahvil Pazarı: Hazine tarafından ihraç edilen dış borçlanma araçlarının işlem gördüğü, emirlerin ihraç döviz cinsi üzerinden 1 ile 15 gün valörlü iletildiği piyasa bölümüdür.
Nitelikli Yatırımcıya İhraç Pazarı: Özel sektör borçlanma araçlarının sadece nitelikli yatırımcılara birinci elden satışının yapıldığı, satış süresinin 10 iş gününü geçemediği tek ihraç pazarıdır.

Önemli Formüller

Repo Emir Önceliği: En Yüksek Oran > En Düşük Fiyat > Zaman

Ters Repo Emir Önceliği: En Düşük Oran > En Yüksek Fiyat > Zaman

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borsa İstanbul Swap ve Vadeli İşlem (VİOP) Piyasaları İşleyiş Esasları

Temel Kavramlar

Swap: Tarafların farklı para birimlerini veya kıymetli madenler ile para birimlerini, önceden kararlaştırılan süre ve koşullarda birbirleri ile değiştirmelerini ifade eden finansal işlemdir.
Swap Puanı: Para swap işlemlerinde vade sonu döviz kurunun, kıymetli maden swaplarında ise vade sonu fiyatının tespiti için faiz farkları dikkate alınarak taraflarca belirlenen değerdir.
Valör: Swap Piyasası'nda gerçekleştirilen işlemlerin başlangıç ve bitiş takas tarihlerini ifade eder; başlangıç ve bitiş valörü arasındaki süre en fazla 365 gün olabilir.
Para Swap Pazarı: Türk Lirası ile Amerikan Doları veya Euro cinsi yabancı paraların belirlenen koşullarda değişimini sağlamak amacıyla 1 Ekim 2018 tarihinde kurulan pazardır.

Önemli Formüller

Para Swap Pazarı Fiyat Aralığı: $TCMB\_Doviz\_Kuru\_Ortalamasi \pm \%15$

Kıymetli Madenler Swap Pazarı Fiyat Aralığı: $KMTP\_Agirlikli\_Ortalama\_Fiyat \pm \%15$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Borsa İstanbul Swap ve Vadeli İşlem (VİOP) Piyasaları İşleyiş Esasları • VİOP İşlem Esasları, Seans Akışı ve Emir Yönetimi

Temel Kavramlar

Swap: Tarafların farklı para birimlerini veya kıymetli madenler ile para birimlerini, önceden kararlaştırılan süre ve koşullarda birbirleri ile değiştirmelerini ifade eden finansal işlemdir.
Swap Puanı: Para swap işlemlerinde vade sonu döviz kurunun, kıymetli maden swaplarında ise vade sonu fiyatının tespiti için faiz farkları dikkate alınarak taraflarca belirlenen değerdir.
Valör: Swap Piyasası'nda gerçekleştirilen işlemlerin başlangıç ve bitiş takas tarihlerini ifade eder; başlangıç ve bitiş valörü arasındaki süre en fazla 365 gün olabilir.
Para Swap Pazarı: Türk Lirası ile Amerikan Doları veya Euro cinsi yabancı paraların belirlenen koşullarda değişimini sağlamak amacıyla 1 Ekim 2018 tarihinde kurulan pazardır.

Önemli Formüller

Para Swap Pazarı Fiyat Aralığı: $TCMB\_Doviz\_Kuru\_Ortalamasi \pm \%15$

Kıymetli Madenler Swap Pazarı Fiyat Aralığı: $KMTP\_Agirlikli\_Ortalama\_Fiyat \pm \%15$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

VİOP İşlem Esasları, Seans Akışı ve Emir Yönetimi • VİOP Emir Kuralları, Seans İşleyişi ve Piyasa Yapıcılık Esasları

Temel Kavramlar

Denge Fiyatı: Açılış seansında alış ve satış emirlerinin miktarına göre belirlenen; alış fazlaysa yüksek, satış fazlaysa düşük, eşitse aritmetik ortalama ile hesaplanan fiyattır.
Açılış Seansı: Emir toplama ve eşleştirme aşamalarından oluşan, tek fiyat yöntemiyle denge fiyatının belirlendiği ve eşleştirmenin rassal 30 saniye içinde başladığı seanstır.
Akşam Seansı: Normal seans sonrası çok fiyat yöntemiyle yapılan ve gerçekleşen işlemlerin bir sonraki normal seans işlemi sayıldığı, yılın son günü yapılmayan ek seanstır.
Özel İşlem Bildirimi: Belirlenen minimum miktar üzerindeki emirlerin, emir defterine iletilmeden normal seans içinde temsilciler vasıtasıyla sisteme bildirilerek eşleştirilmesidir.

Önemli Formüller

Strateji Alış Emri Spread Fiyatı: $Spread = Uzak Vade Alış Fiyatı - Yakın Vade Satış Fiyatı$

Strateji Emirleri Alt ve Üst Limitleri: $Limit = (Uzak Vade Baz Fiyat - Yakın Vade Baz Fiyat) \pm k$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

VİOP Emir Kuralları, Seans İşleyişi ve Piyasa Yapıcılık Esasları • VİOP Piyasa Yapıcılık, Özsermaye Halleri ve Olağanüstü Durum Prosedürleri

Temel Kavramlar

FixAPI Şarta Bağlı Emirler: BISTECH sistemi içerisinde işlem gören diğer enstrümanların koşul olarak kullanılabildiği, emir detayları için FixAPI kanalından gelen mesajların esas alındığı emir türüdür.
Durdurulmuş Statü: Günlük fiyat limitleri dışındaki emirlerin sisteme kabul edildiği ancak aktifleşmediği, ayrıca akşam seansına geçişte şartları sağlamayan emirlerin aldığı geçici statüdür.
Akşam Seansı Emir Kısıtları: Piyasa ve piyasadan limite emir türlerinin kullanılamadığı, iptale kadar geçerli (İKG) ve tarihli emirlerin özel olarak belirtilmedikçe durdurulduğu seans bölümüdür.
Açılış Seansı Emir Kuralları: Sadece limit fiyatlı emirlerin kabul edildiği, şarta bağlı emir girişi ve özel işlem bildiriminin yapılamadığı, eşleşmeyen emirlerin normal seansa aktarıldığı aşamadır.

Önemli Formüller

İradi Emir İptal Oranı: $(\text{İptal Edilen Emirlerin Parasal Büyüklüğü} / \text{Aylık İşlem Hacmi}) \times 100$

Emir Parasal Büyüklüğü: $\text{Sözleşme Büyüklüğü} \times \text{Miktar} \times \text{Fiyat}$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

VİOP Piyasa Yapıcılık, Özsermaye Halleri ve Olağanüstü Durum Prosedürleri

Temel Kavramlar

Piyasada Bulunma Oranı: Piyasa yapıcının Borsa tarafından belirlenen maksimum spread ve minimum emir büyüklüğü yükümlülüklerini aynı anda karşıladığı sürenin, ilgili sözleşmede piyasanın açık olduğu toplam süreye oranıdır.
İşlem Hacmi Oranı: Bir piyasa yapıcının ilgili sözleşmede piyasa yapıcı olmayan hesaplarla yaptığı işlemlerin, tüm piyasa yapıcıların aynı tür hesaplarla yaptığı toplam işlem hacmi içindeki payını ifade eder.
Gelir Paylaşımı: Tahsil edilen borsa paylarının belirli kısımlarının, piyasa yapıcılık performansıyla orantılı olarak günlük hesaplanıp aylık dönemlerle piyasa yapıcılara dağıtılması sistemidir.
Özsermaye Halleri Uyarlaması: Dayanak varlıkta meydana gelen sermaye artırımı gibi durumlarda, açık pozisyonların toplam değerini korumak amacıyla sözleşme fiyatı, kullanım fiyatı ve büyüklüğünde yapılan makul düzeltmelerdir.

Önemli Formüller

Piyasada Bulunma Oranı: $PBO = (Yükümlülüklerin Karşılandığı Süre) / (Piyasanın Açık Olduğu Süre)$

Pay Vadeli İşlem Gelir Paylaşımı Performans Katsayısı: $Katsayı = (Pay Piyasası Sürekli İşlem Süresi / VİOP Normal Seans Süresi) * 0,95$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

VİOP Piyasa Yapıcılık, Özsermaye Halleri ve Olağanüstü Durum Prosedürleri • Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası İşlem Esasları

Temel Kavramlar

Piyasada Bulunma Oranı: Piyasa yapıcının Borsa tarafından belirlenen maksimum spread ve minimum emir büyüklüğü yükümlülüklerini aynı anda karşıladığı sürenin, ilgili sözleşmede piyasanın açık olduğu toplam süreye oranıdır.
İşlem Hacmi Oranı: Bir piyasa yapıcının ilgili sözleşmede piyasa yapıcı olmayan hesaplarla yaptığı işlemlerin, tüm piyasa yapıcıların aynı tür hesaplarla yaptığı toplam işlem hacmi içindeki payını ifade eder.
Gelir Paylaşımı: Tahsil edilen borsa paylarının belirli kısımlarının, piyasa yapıcılık performansıyla orantılı olarak günlük hesaplanıp aylık dönemlerle piyasa yapıcılara dağıtılması sistemidir.
Özsermaye Halleri Uyarlaması: Dayanak varlıkta meydana gelen sermaye artırımı gibi durumlarda, açık pozisyonların toplam değerini korumak amacıyla sözleşme fiyatı, kullanım fiyatı ve büyüklüğünde yapılan makul düzeltmelerdir.

Önemli Formüller

Piyasada Bulunma Oranı: $PBO = (Yükümlülüklerin Karşılandığı Süre) / (Piyasanın Açık Olduğu Süre)$

Pay Vadeli İşlem Gelir Paylaşımı Performans Katsayısı: $Katsayı = (Pay Piyasası Sürekli İşlem Süresi / VİOP Normal Seans Süresi) * 0,95$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası İşlem Esasları • Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası ve Tezgahüstü Piyasalar

Temel Kavramlar

Şarta Bağlı Emirler: Belirlenen bir fiyat veya koşul gerçekleşene kadar emir defterinde yer almayan, koşul sağlandığında aktif hale gelerek sisteme iletilen emir türüdür.
USD/TL Vadeli İşlem Sözleşmesi: 1.000 ABD Doları büyüklüğündeki, takas süresi T+1 olan ve vade sonu uzlaşma fiyatı TCMB'nin 15:30'da açıkladığı kurlarla belirlenen türev araçtır.
Kıymetli Madenler Piyasası (KMP): Standart, standart dışı ve cevherden üretilen altın, gümüş, platin ve paladyum üzerine T+0'dan T+120'ye kadar valörlü fiziki işlemlerin yapıldığı piyasadır.
Standart İşlenmemiş Altın: En az 995/1000 saflıkta olan, barlar veya külçeler halindeki altınları kapsayan ve borsada işlem görmesi zorunlu olan kıymetli maden sınıfıdır.

Önemli Formüller

Kilogram - Ons Dönüşüm Formülü: $1 kg = 32,1507465 ons$

Ons - Gram Dönüşüm Formülü: $1 ons = 31,1034768 gram$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası ve Tezgahüstü Piyasalar • Tezgah Üstü Piyasalar, Türev Araçlar ve TCMB Para Politikası Stratejileri

Temel Kavramlar

Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası (KMÖP): Kıymetli maden arz ve talep edenlerin fiyat, vade ve miktarı serbestçe belirlediği, vade sonunda asıl değer ve getirinin maden veya nakit olarak ödendiği organize piyasadır.
Yatırım Vekâleti İşlemleri: Müvekkilin kıymetli madenini değerlendirmesi için vekile verdiği, vade sonunda sermaye ve vadedilen getirinin maden veya nakit olarak müvekkile ödendiği bir işlem türüdür.
Blok Emir: İşleme konu olacak kıymetli maden miktarının tamamının tek bir seferde karşılanması şartıyla geçerli olan, kısmi eşleşmeye izin vermeyen emir tipidir.
Bölünebilir Emir: İşleme konu olacak toplam kıymetli maden miktarının bir kısmının karşılanmasına imkân tanıyan ve parçalı eşleşmelere izin veren emir türüdür.

Önemli Formüller

KMÖP Nakit Vade Sonu Değeri: $VSD = RF \times (M + G)$

Maksimum İşlem Limiti: $İ_L = NT \times 0.90$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Tezgah Üstü Piyasalar, Türev Araçlar ve TCMB Para Politikası Stratejileri

Temel Kavramlar

Forward Rate Agreement (FRA): Sözleşmenin iki tarafının faiz oranındaki farklılıklar üzerine düzenledikleri ve standart forward sözleşmelerinin aksine belirli şartlarla ikinci el piyasada satışı mümkün olan faiz oranı sözleşmeleridir.
Swap Sözleşmesi: İki taraf arasında, belirli bir finansal varlıktan kaynaklanan gelecekteki nakit akışlarının önceden belirlenen bir sistem içinde değiştirilmesine ilişkin yapılan, genellikle tezgah üstü piyasalarda işlem gören özel anlaşmalardır.
Veri Depolama Kuruluşu (Trade Repository): Türev araç işlemlerine ilişkin kayıtları merkezi bir platformda toplayıp saklayan, şeffaflığı artırarak sistemik riskleri azaltmayı amaçlayan ve Türkiye'de MKK tarafından yürütülen altyapı hizmetidir.
Merkezi Karşı Taraf (Central Counterparty-CCP): Takas işlemlerinde alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenerek takası garanti eden, özellikle volatil piyasalarda karşı taraf riskini elimine eden yetkilendirilmiş kuruluştur.

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Tezgah Üstü Piyasalar, Türev Araçlar ve TCMB Para Politikası Stratejileri • TCMB Para Politikası Araçları ve Piyasalar

Temel Kavramlar

Forward Rate Agreement (FRA): Sözleşmenin iki tarafının faiz oranındaki farklılıklar üzerine düzenledikleri ve standart forward sözleşmelerinin aksine belirli şartlarla ikinci el piyasada satışı mümkün olan faiz oranı sözleşmeleridir.
Swap Sözleşmesi: İki taraf arasında, belirli bir finansal varlıktan kaynaklanan gelecekteki nakit akışlarının önceden belirlenen bir sistem içinde değiştirilmesine ilişkin yapılan, genellikle tezgah üstü piyasalarda işlem gören özel anlaşmalardır.
Veri Depolama Kuruluşu (Trade Repository): Türev araç işlemlerine ilişkin kayıtları merkezi bir platformda toplayıp saklayan, şeffaflığı artırarak sistemik riskleri azaltmayı amaçlayan ve Türkiye'de MKK tarafından yürütülen altyapı hizmetidir.
Merkezi Karşı Taraf (Central Counterparty-CCP): Takas işlemlerinde alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenerek takası garanti eden, özellikle volatil piyasalarda karşı taraf riskini elimine eden yetkilendirilmiş kuruluştur.

Önemli Formüller

Aracı Kurum Üyelik Şartı: $Sermaye \ge 6.000.000 TL$

ROM Altın Limiti: $Altın_{max} = ZK_{TL} \times 0.30$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

TCMB Para Politikası Araçları ve Piyasalar • Zorunlu Karşılıklar, Bankalararası Piyasalar ve Ödünç Pay Piyasası

Temel Kavramlar

Enflasyon Hedeflemesi Rejimi: 2006 yılından itibaren uygulanan, temel para politikası aracı olarak kısa vadeli faiz oranlarının kullanıldığı ve Para Politikası Kurulu'nun karar alıcı konuma geçtiği rejimdir.
Açık Piyasa İşlemleri (APİ): TCMB'nin para arzı ve likiditeyi düzenlemek amacıyla menkul kıymet kesin alım satımı, repo ve ters repo gibi yöntemlerle piyasaya müdahale ettiği en etkin araçtır.
Repo: Piyasada geçici likidite sıkışıklığı olduğunda TCMB'nin menkul kıymetleri geri satım vaadiyle satın alarak piyasaya likidite enjekte etmesi işlemidir.
Ters Repo: Piyasadaki geçici likidite fazlasını çekmek amacıyla TCMB'nin portföyündeki menkul kıymetleri geri alım vaadiyle satması ve piyasadan fon çekmesi işlemidir.

Önemli Formüller

Aracı Kurum Üyelik Şartı: $Sermaye \ge 6.000.000 TL$

ROM Altın Limiti: $Altın_{max} = ZK_{TL} \times 0.30$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Zorunlu Karşılıklar, Bankalararası Piyasalar ve Ödünç Pay Piyasası

Temel Kavramlar

Zorunlu Karşılıklar: Bankaların mevduat, repo ve kredi gibi yükümlülüklerine karşılık TCMB nezdinde tutmak zorunda oldukları, Hazine garantili kredilerin hariç tutulduğu rezervlerdir.
Rezerv Opsiyonu Mekanizması (ROM): Bankaların TCMB'de tutmak zorunda oldukları TL zorunlu karşılıkların belirli bir yüzdesini döviz veya standart altın cinsinden tesis edebilmelerine imkan tanıyan esneklik mekanizmasıdır.
Rezerv Opsiyonu Katsayısı (ROK): Birim Türk lirası zorunlu karşılık başına tesis edilebilecek yabancı para veya altın miktarını belirleyen, sermaye akımlarının maliyetine göre değişkenlik gösteren katsayıdır.
Line (Limit): Bankalararası piyasalarda işlemlerin teminatsız yapılması nedeniyle, bankaların birbirlerine tanıdıkları işlem yapabilme ve risk üstlenme sınırını ifade eden kredi limitidir.

Önemli Formüller

İşleme Konu Kıymet Piyasa Değeri: $Piyasa Değeri = Ağırlıklı Ortalama Fiyat \times Adet$

ÖPP Komisyon Hesaplama Esası: $Vade = 365 Gün$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Zorunlu Karşılıklar, Bankalararası Piyasalar ve Ödünç Pay Piyasası • Ödünç Pay Piyasası (ÖPP) İşlem Esasları, Teminat Yönetimi ve Garanti Fonu

Temel Kavramlar

Zorunlu Karşılıklar: Bankaların mevduat, repo ve kredi gibi yükümlülüklerine karşılık TCMB nezdinde tutmak zorunda oldukları, Hazine garantili kredilerin hariç tutulduğu rezervlerdir.
Rezerv Opsiyonu Mekanizması (ROM): Bankaların TCMB'de tutmak zorunda oldukları TL zorunlu karşılıkların belirli bir yüzdesini döviz veya standart altın cinsinden tesis edebilmelerine imkan tanıyan esneklik mekanizmasıdır.
Rezerv Opsiyonu Katsayısı (ROK): Birim Türk lirası zorunlu karşılık başına tesis edilebilecek yabancı para veya altın miktarını belirleyen, sermaye akımlarının maliyetine göre değişkenlik gösteren katsayıdır.
Line (Limit): Bankalararası piyasalarda işlemlerin teminatsız yapılması nedeniyle, bankaların birbirlerine tanıdıkları işlem yapabilme ve risk üstlenme sınırını ifade eden kredi limitidir.

Önemli Formüller

İşleme Konu Kıymet Piyasa Değeri: $Piyasa Değeri = Ağırlıklı Ortalama Fiyat \times Adet$

ÖPP Komisyon Hesaplama Esası: $Vade = 365 Gün$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Ödünç Pay Piyasası (ÖPP) İşlem Esasları, Teminat Yönetimi ve Garanti Fonu • Ödünç Pay Piyasası ve Takasbank Para Piyasası İşleyiş Esasları

Temel Kavramlar

Emir Eşleşme Önceliği: ÖPP'de emirler, talepte en yüksek ve teklifte en düşük komisyon oranına öncelik verilerek, oranların eşitliği durumunda ise zaman önceliği kuralına göre eşleşir.
Özel Emirler: Sisteme girilirken karşı üye kodunun belirtildiği, karşı üyenin onayıyla gerçekleşen ve veri yayın ekranlarında derinlik bilgilerine yansıtılmayan emir türüdür.
Vadesiz Emirler: Veri yayın ekranlarında vade bilgisi boş görünürken, Takasbank sisteminde otomatik olarak 365 gün ve 1 yıl sonrası vade ile tanımlanan emirlerdir.
İşlem Teminatı: ÖPP üyelerinin merkezi karşı taraf riskine karşılık Takasbank'a tevdi ettiği, en az %30'u Türk Lirası cinsinden olması gereken varlıklar bütünüdür.

Önemli Formüller

İşlem Komisyonu Hesaplama Formülü: $İşlem Komisyonu = \sum_{i=1}^{n} \frac{\text{İşlemin Piyasa Değeri}_i \times \text{İşlem Komisyon Oranı}}{36500}$

İşlem Komisyonu Formülü: $K = \sum_{i=1}^{n} \frac{P_i \times r}{36500}$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Ödünç Pay Piyasası ve Takasbank Para Piyasası İşleyiş Esasları • Takasbank Para Piyasası (TPP) İşleyiş ve Risk Yönetimi

Temel Kavramlar

Geri Çağırma Bildirimi: Ödünç verenin 1 yıllık azami vadenin 3 iş günü öncesine kadar yapabildiği, saat 12:00 öncesi bildirimde T+2, sonrası bildirimde ise T+3 valörlü iade gerektiren işlemdir.
Erken Kapama Bildirimi: Ödünç alanın en erken valörü takip eden 3. iş gününde yapabildiği ve iade etmek istediği günden asgari 2 iş günü önce Takasbank sistemine girmesi gereken bildirimdir.
İşlem Komisyonu (ÖPP): Vadesi 1 aya kadar olanlarda vade sonu, uzun vadeli veya vadesizlerde ay sonu saat 17:00'de ödünç alanın serbest hesabından tahsil edilip verene aktarılan tutardır.
Takasbank Komisyonu: Hem ödünç alan hem verenden işlem günü saat 17:00'de tahsil edilen, ödenmemesi durumunda üyenin işlem yetkisinin askıya alınmasına neden olan yasal ücrettir.

Önemli Formüller

İşlem Komisyonu Hesaplaması: $\sum_{i=1}^{n} \frac{\text{İşlemin Piyasa Değeri} \times \text{İşlem Komisyon Oranı}}{36500}$

ÖPP İşlem Komisyonu: $IK = \sum \frac{PD \times KO}{36500}$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Takasbank Para Piyasası (TPP) İşleyiş ve Risk Yönetimi

Temel Kavramlar

LGİE / PGİE: Emrin tamamının o anda gerçekleşmesini şart koşan, aksi halde iptal eden emir türleri.
Başlangıç Teminatı: Alış işlemlerinde anapara ve faiz toplamının %105'i oranında alınan teminat.
Asgari Teminat: Borç tutarının %104'ü olan ve altına düşüldüğünde teminat tamamlama çağrısı tetikleyen seviye.
Netleştirme (Netting): Üyelerin alacak ve borçlarının mahsup edilerek tek bir net bakiye oluşturulması süreci (Saat 15:45).

Önemli Formüller

Başlangıç Teminatı: $BT = (Anapara + Faiz) \times 1,05$

Kısa Vadeli Komisyon: $K = Anapara \times 0,00003$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Takasbank Para Piyasası (TPP) İşleyiş ve Risk Yönetimi • Takasbank Para Piyasası (TPP) ve TEFAS İşlem ve Temerrüt Esasları

Temel Kavramlar

LGİE / PGİE: Emrin tamamının o anda gerçekleşmesini şart koşan, aksi halde iptal eden emir türleri.
Başlangıç Teminatı: Alış işlemlerinde anapara ve faiz toplamının %105'i oranında alınan teminat.
Asgari Teminat: Borç tutarının %104'ü olan ve altına düşüldüğünde teminat tamamlama çağrısı tetikleyen seviye.
Netleştirme (Netting): Üyelerin alacak ve borçlarının mahsup edilerek tek bir net bakiye oluşturulması süreci (Saat 15:45).

Önemli Formüller

Başlangıç Teminatı: $BT = (Anapara + Faiz) \times 1,05$

Kısa Vadeli Komisyon: $K = Anapara \times 0,00003$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

Takasbank Para Piyasası (TPP) ve TEFAS İşlem ve Temerrüt Esasları • TEFAS ve BEFAS İşlem Esasları, Temerrüt ve Komisyon Yapısı

Temel Kavramlar

TPP Temerrüt Durumu: Üyenin takas saati olan 16:00 itibarıyla yükümlülüğünü yerine getirmemesi halidir; borcun 16:30'a kadar kapatılması durumunda faiz %50, sonrasında ise iki katı uygulanır.
Mağduriyet Ödemesi: Temerrüde düşen üyeden tahsil edilen faizin 2/3'ünün, gecikme nedeniyle ödemesi eksik kalan üyeye, Takasbank sistem hatası olmaması kaydıyla resen ödenmesidir.
TEFAS Platformu: Yatırım fonu katılma belgelerinin fon kurucuları ve dağıtım kuruluşları aracılığıyla merkezi olarak alınıp satılmasını sağlayan Takasbank ve MKK entegre sistemidir.
TEFAS İşlem Kısıtı: Üyenin borçlarını 1 aylık dönem içinde 3 kez süresinde kapatmaması halinde, platformda 5 iş günü boyunca işlem yapmasının yasaklanması yaptırımıdır.

Önemli Formüller

TEFAS İşlem Limiti Hesaplaması: $İşlem Limiti = Kullanılabilir Fonlama Limiti + Nakit Borç Kapatma Bakiyesi + Valör Günü Gelen Satışlar - Eşleşen Alımlar$

Temerrüt Faizi Hesaplama Formülü: $Temerrüt Faizi = (Temerrüt Tutarı \times Faiz Oranı \times Katsayı) / 360$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

TEFAS ve BEFAS İşlem Esasları, Temerrüt ve Komisyon Yapısı

Temel Kavramlar

TEFAS: Yatırım fonu katılma belgelerinin fon kurucuları dışındaki kurumlar aracılığıyla alınıp satılmasına imkan veren merkezi elektronik platformdur.
BEFAS: Emeklilik yatırım fonu paylarının, platforma üye diğer emeklilik şirketlerinin müşterilerine satılmasına ve takasına imkan sağlayan elektronik sistemdir.
Mağduriyet Ödemesi: Karşı tarafın temerrüde düşmesi nedeniyle alacağını valöründe alamayan üyeye, tahsil edilen temerrüt faizinin/cezasının 2/3 oranında yapılan ödemedir.
Fonlama Limiti: Takasbank tarafından üyelere tahsis edilen ve teminat karşılığında nakit yükümlülüklerin yerine getirilmesinde kullanılan kredi sınırıdır.

Önemli Formüller

Temerrüt Faizi / Cezası Hesaplaması: $Temerrüt Tutarı * Faiz Oranı * Katsayı / 360$

BEFAS İşlem Limiti Hesaplaması: $Kullanılabilir fonlama limiti + TL nakit borç kapatma hesap bakiyesi + valör günü gelen satış talimatları toplamı - eşleşen alım talimatları toplamı$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

TEFAS ve BEFAS İşlem Esasları, Temerrüt ve Komisyon Yapısı • BEFAS İşleyişi, Komisyonlar ve Temerrüt Esasları

Temel Kavramlar

TEFAS: Yatırım fonu katılma belgelerinin fon kurucuları dışındaki kurumlar aracılığıyla alınıp satılmasına imkan veren merkezi elektronik platformdur.
BEFAS: Emeklilik yatırım fonu paylarının, platforma üye diğer emeklilik şirketlerinin müşterilerine satılmasına ve takasına imkan sağlayan elektronik sistemdir.
Mağduriyet Ödemesi: Karşı tarafın temerrüde düşmesi nedeniyle alacağını valöründe alamayan üyeye, tahsil edilen temerrüt faizinin/cezasının 2/3 oranında yapılan ödemedir.
Fonlama Limiti: Takasbank tarafından üyelere tahsis edilen ve teminat karşılığında nakit yükümlülüklerin yerine getirilmesinde kullanılan kredi sınırıdır.

Önemli Formüller

Temerrüt Faizi / Cezası Hesaplaması: $Temerrüt Tutarı * Faiz Oranı * Katsayı / 360$

BEFAS İşlem Limiti Hesaplaması: $Kullanılabilir fonlama limiti + TL nakit borç kapatma hesap bakiyesi + valör günü gelen satış talimatları toplamı - eşleşen alım talimatları toplamı$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al

BEFAS İşleyişi, Komisyonlar ve Temerrüt Esasları

Temel Kavramlar

Temerrüt İtirazı: Temerrüt cezası tahakkuk eden üyenin, nedenlerini içeren bir yazı ile tahakkuk tarihinden itibaren en geç 3 iş günü içinde Takasbank’a yaptığı başvurudur.
Temerrüt Komitesi: Takasbank bünyesinde oluşturulan ve üyelerin temerrüt itirazlarını değerlendirerek haklı bulması durumunda cezayı iptal eden veya iadesini sağlayan kuruldur.
Aracılık Komisyonu: Fon Dağıtım Kuruluşuna, fonun Takasbank nezdindeki serbest hesabından ödenen ve kurucuların kendi fonları için hesaplanmayan operasyonel bedeldir.
Operatör Üye: Fon işletim gider kesintisi ve aracılık komisyon oranlarını her fon için ayrı ayrı Takasbank sistemine tanımlamak ve güncellemekle yükümlü olan üyedir.

Önemli Formüller

Günlük Aracılık Komisyonu Hesaplaması: $Aracılık Komisyonu = Gün sonu fon payı adedi \times Fon payı birim fiyatı \times Fon İşletim Gider Kesintisi Oranı \times Aracılık Komisyon Oranı$

Günlük Aracılık Komisyonu Formülü: $AK = n \times P \times FİG \times AKO$

Bu bölüm lisans (premium) ile açılır. Ücretsiz hesap açık bölümleri okumaya ve deneme sorularını çözmeye devam etmenizi sağlar.

Ücretsiz Kayıt Ol Lisans Satın Al