8.2. Oran Analizi
8.2. Oran Analizi bölümünün "Varlık Kârlılığı" alt başlığında Dupont Mali Analiz Yöntemi'nin BİRİNCİ AŞAMASI, "Özsermaye Kârlılığı" alt başlığında ise İKİNCİ AŞAMASI olarak ayrıştırılmış formüller yer almaktadır. Varlık kârlılığı iki unsurun (faiz vergi öncesi kâr marjı ve varlık devir hızı) bileşimi olarak açıklanmış; formülün ilk kısmının fiyatlama, mamul karması, iskonto ve iade gibi faktörlerden etkilenen net kâr marjını, ikinci kısmının ise aktif devir hızını gösterdiği belirtilmiştir. Özsermaye kârlılığı için Dupont ayrıştırması eklenmiş ve ilk iki oranın çarpımının aktif kârlılığını, eklenen üçüncü oranın ise şirketin dış borçlanmayı ne derece kullandığını gösteren FİNANSAL KALDIRACI temsil ettiği açıklanmıştır. Ayrıca özsermaye kârlılığının kaldıraç etkisini açıkça gösteren vergi öncesi ve vergi sonrası alternatif formülleri de eklenmiştir. Eski metinde Dupont yöntemi yalnızca sözel olarak tanıtılıyor, hiçbir ayrıştırma formülü verilmiyordu; özsermaye kârlılığı bölümü de sadece net kâr/özsermaye temel oranını içeriyordu. Yeni sürümde hem varlık kârlılığı için Dupont birinci aşama ayrıştırması hem de tamamen yeni olan özsermaye kârlılığı üç çarpanlı Dupont formülü (ikinci aşama) ve kaldıraç etkisini açık gösteren vergi öncesi/vergi sonrası alternatif formüller eklenmiştir.
- Aktif (Varlık) Kârlılığı temel formülü
- Aktif Karlılığı = FVÖK / Toplam Aktifler
- Dupont 1. aşama -- Aktif Kârlılığı (Vergi öncesi)
- Aktif Karlılığı (Vergi öncesi) = (FVÖK / Satışlar) x (Satışlar / Toplam Aktifler)
- Dupont 1. aşama -- Aktif Kârlılığı (Vergi sonrası)
- Aktif Karlılığı (Vergi sonrası) = ((FVÖK - Vergi) / Satışlar) x (Satışlar / Toplam Aktifler)
- Aktif kârlılığının iki unsuru
- Faiz vergi öncesi kâr marjı (formülün 1. kısmı = net kâr marjı) ve varlık/aktif devir hızı (formülün 2. kısmı)
- Özsermaye Kârlılığı temel formülü
- Öz Sermaye Karlılığı = Vergi Sonrası Net Kar (VSNK) / Özsermaye
- Dupont 2. aşama -- Özsermaye Kârlılığı (Vergi sonrası)
- Özsermaye karlılığı (Vergi sonrası) = ((FVÖK - Vergi) / Satışlar) x (Satışlar / Toplam Aktifler) x (Aktifler / Toplam Özsermaye)
- Dupont 2. aşamada üçüncü oranın anlamı
- Aktifler / Toplam Özsermaye = finansal kaldıraç (şirketin dış borçlanmayı ne derece kullandığını gösterir); ilk iki oranın çarpımı ise aktif kârlılığıdır
- Kaldıraç etkisini gösteren alternatif formül -- Vergi Öncesi
- Özsermaye Karlılığı = Aktif Karlılığı + [Borç x (Aktif Karlılığı - Borç Maliyeti)] / Özsermaye
- Kaldıraç etkisini gösteren alternatif formül -- Vergi Sonrası
- Özsermaye Karlılığı = AK x (1 - t) + [Borç x (Aktif Karlılığı - Borç Maliyeti) x (1 - t)] / Özsermaye; t = vergi oranı
- Net Kâr Marjı (ilgili bağlam formülü)
- Net Kar Marjı = Vergi Sonrası Net Kar (VSNK) / Satışlar
- Kaldıraç yorum kuralı
- Borç maliyeti < varlık kârlılığı ise şirket borçtan olumlu yararlanır ve özsermaye kârlılığı varlık kârlılığından YÜKSEK olur; fark negatifse özsermaye kârlılığı varlık kârlılığından DÜŞÜK olur (riskli durum)
| Aktif (Varlık) Kârlılığı temel formülü | Aktif Karlılığı = FVÖK / Toplam Aktifler |
| Dupont 1. aşama -- Aktif Kârlılığı (Vergi öncesi) | Aktif Karlılığı (Vergi öncesi) = (FVÖK / Satışlar) x (Satışlar / Toplam Aktifler) |
| Dupont 1. aşama -- Aktif Kârlılığı (Vergi sonrası) | Aktif Karlılığı (Vergi sonrası) = ((FVÖK - Vergi) / Satışlar) x (Satışlar / Toplam Aktifler) |
| Aktif kârlılığının iki unsuru | Faiz vergi öncesi kâr marjı (formülün 1. kısmı = net kâr marjı) ve varlık/aktif devir hızı (formülün 2. kısmı) |
| Özsermaye Kârlılığı temel formülü | Öz Sermaye Karlılığı = Vergi Sonrası Net Kar (VSNK) / Özsermaye |
| Dupont 2. aşama -- Özsermaye Kârlılığı (Vergi sonrası) | Özsermaye karlılığı (Vergi sonrası) = ((FVÖK - Vergi) / Satışlar) x (Satışlar / Toplam Aktifler) x (Aktifler / Toplam Özsermaye) |
| Dupont 2. aşamada üçüncü oranın anlamı | Aktifler / Toplam Özsermaye = finansal kaldıraç (şirketin dış borçlanmayı ne derece kullandığını gösterir); ilk iki oranın çarpımı ise aktif kârlılığıdır |
| Kaldıraç etkisini gösteren alternatif formül -- Vergi Öncesi | Özsermaye Karlılığı = Aktif Karlılığı + [Borç x (Aktif Karlılığı - Borç Maliyeti)] / Özsermaye |
| Kaldıraç etkisini gösteren alternatif formül -- Vergi Sonrası | Özsermaye Karlılığı = AK x (1 - t) + [Borç x (Aktif Karlılığı - Borç Maliyeti) x (1 - t)] / Özsermaye; t = vergi oranı |
| Net Kâr Marjı (ilgili bağlam formülü) | Net Kar Marjı = Vergi Sonrası Net Kar (VSNK) / Satışlar |
| Kaldıraç yorum kuralı | Borç maliyeti < varlık kârlılığı ise şirket borçtan olumlu yararlanır ve özsermaye kârlılığı varlık kârlılığından YÜKSEK olur; fark negatifse özsermaye kârlılığı varlık kârlılığından DÜŞÜK olur (riskli durum) |
Sınavda ne çıkar
Dupont ayrıştırmasının İKİ AŞAMASININ ayırt edilmesi sorulabilir: 1. aşama aktif (varlık) kârlılığı = kâr marjı x aktif devir hızı; 2. aşama özsermaye kârlılığı = kâr marjı x aktif devir hızı x finansal kaldıraç (Aktifler/Özsermaye). Üçüncü çarpanın FİNANSAL KALDIRAÇ olduğu ve ilk iki çarpanın çarpımının aktif kârlılığını verdiği klasik soru kalıbıdır. Ayrıca varlık kârlılığında payda FVÖK (faiz VERGİ ÖNCESİ kâr) kullanılmasının gerekçesi -- varlıkların gerçek getirisinin hem borca hem özsermayeye yarattığı kâr olması -- ile borç maliyeti ile aktif kârlılığı arasındaki farkın işaretine göre ROE-ROA ilişkisinin yönü (pozitif fark: ROE > ROA; negatif fark: ROE < ROA) sıkça sorulur. Vergi sonrası kaldıraç formülünde (1-t) çarpanının hem AK'ya hem kaldıraç terimine uygulandığına dikkat edilmelidir.